Phát triển sinh phẩm chẩn đoán nhanh bệnh truyền nhiễm nguy hiểm

Nâng cao khả năng phát hiện sớm bệnh truyền nhiễm

Bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể diễn biến nhanh, gây biến chứng nặng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tuy nhiên, một số bệnh có biểu hiện lâm sàng tương tự các bệnh nhiễm trùng khác khiến việc chẩn đoán dựa trên triệu chứng gặp khó khăn. Các phương pháp xét nghiệm truyền thống cũng có những hạn chế nhất định về thời gian thực hiện, điều kiện trang thiết bị và khả năng phát hiện tác nhân gây bệnh trong từng trường hợp.

Tại khu vực Tây Nguyên, yêu cầu phát hiện sớm bệnh càng có ý nghĩa đối với hệ thống y tế cơ sở và lực lượng quân y hoạt động tại địa bàn biên giới, vùng sâu, vùng xa. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu, phát triển các bộ sinh phẩm chẩn đoán có độ nhạy, độ đặc hiệu cao và phù hợp với điều kiện triển khai thực tế là một hướng đi quan trọng.

Trong khuôn khổ Cụm công trình "Nghiên cứu các giải pháp bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân và bộ đội vùng Tây Nguyên", nhóm nghiên cứu đã phát triển bộ kit khuếch đại đẳng nhiệt sử dụng công nghệ Recombinase Polymerase Amplification (RPA) để phát hiện Orientia tsutsugamushi, tác nhân gây bệnh sốt mò. 

Theo kết quả đánh giá được cung cấp, bộ kit có độ nhạy 98,1% và độ đặc hiệu 100% khi thử nghiệm trên nhóm chứng khỏe mạnh. Đáng chú ý, bộ kit O. tsutsugamushi RPA mini kit có thời gian phát hiện dưới 10 phút, không yêu cầu trang thiết bị hiện đại, mở ra tiềm năng ứng dụng tại phòng xét nghiệm hoặc trong những tình huống cần hỗ trợ phát hiện nhanh tại thực địa.

Đối với bệnh do Leptospira, tác nhân gây bệnh xoắn khuẩn có thể lây truyền từ động vật sang người, nhóm nghiên cứu cũng chế tạo thành công bộ kit khuếch đại đẳng nhiệt sử dụng công nghệ RPA. Kết quả đánh giá cho thấy bộ kit có độ nhạy 98,52% và độ đặc hiệu 98,91% khi thử nghiệm trên nhóm chứng khỏe mạnh. Kết quả này có ý nghĩa trong hỗ trợ phát hiện tác nhân gây bệnh, nhất là khi biểu hiện lâm sàng của bệnh dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh nhiễm trùng khác.

Kết hợp công nghệ RPA và realtime PCR

Bên cạnh các bộ kit RPA, Cụm công trình đã phát triển sinh phẩm ứng dụng kỹ thuật realtime PCR để phát hiện một số tác nhân gây bệnh nguy hiểm. Đây là phương pháp khuếch đại vật liệu di truyền đặc hiệu, đồng thời theo dõi tín hiệu trong quá trình phản ứng, giúp phát hiện tác nhân gây bệnh trong thời gian ngắn hơn so với một số phương pháp xét nghiệm truyền thống.

Với Neisseria meningitidis, tác nhân gây viêm màng não mô cầu và nhiễm khuẩn huyết, nhóm nghiên cứu đã chế tạo thành công bộ kit realtime PCR sử dụng đầu dò TaqMan. Theo kết quả đánh giá, bộ kit có độ nhạy 98%, độ đặc hiệu 98,6% khi thử nghiệm trên nhóm chứng khỏe mạnh. Việc phát triển sinh phẩm này hướng tới khắc phục những hạn chế của các phương pháp chẩn đoán như nuôi cấy và quan sát bằng kính hiển vi, qua đó hỗ trợ phát hiện tác nhân gây bệnh kịp thời hơn.

Đối với Streptococcus suis typ 2, tác nhân có thể gây bệnh nặng ở người và lây truyền từ động vật sang người, nhóm nghiên cứu đã chế tạo bộ kit Streptococcus suis typ 2 multiplex-Realtime PCR. Bộ kit có độ nhạy và độ đặc hiệu đều trên 95%, hỗ trợ chẩn đoán nhanh, chính xác tác nhân gây bệnh. Bộ sinh phẩm được đóng gói cho 100 phản ứng, gồm 10 thành phần riêng biệt trong các ống cryotube, phục vụ quá trình thực hiện xét nghiệm.

Việc phát triển các bộ sinh phẩm sử dụng cả công nghệ khuếch đại đẳng nhiệt RPA và realtime PCR cho thấy hướng tiếp cận đa dạng của nhóm nghiên cứu trong phát hiện các tác nhân gây bệnh. RPA có ưu điểm về điều kiện nhiệt độ phản ứng và yêu cầu thiết bị, còn realtime PCR cho phép khuếch đại và theo dõi tín hiệu đặc hiệu trong cùng quá trình xét nghiệm. Việc lựa chọn phương pháp cần căn cứ vào mục tiêu chẩn đoán, điều kiện triển khai và quy trình chuyên môn của từng cơ sở.

Các kết quả nghiên cứu tạo cơ sở để bổ sung công cụ hỗ trợ chẩn đoán một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, trong đó có các bệnh lây truyền từ động vật sang người. Việc phát hiện tác nhân gây bệnh sớm có thể hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả giám sát, phòng chống dịch bệnh.

Đối với Tây Nguyên, các sinh phẩm chẩn đoán có khả năng triển khai trong điều kiện phù hợp với thực địa mang ý nghĩa thiết thực, nhất là tại khu vực biên giới, nơi điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế và trang thiết bị xét nghiệm còn hạn chế. Kết quả nghiên cứu cũng có ý nghĩa đối với lực lượng quân y trong chủ động phát hiện, chẩn đoán và phòng chống bệnh truyền nhiễm tại địa bàn.