Sở hữu trí tuệ và truy xuất nguồn gốc nâng giá trị chè
Tà Xùa là vùng chè Shan tuyết nổi tiếng của Sơn La, với khoảng 300 ha chè đã cho thu hoạch. Trong đó, khoảng 200 cây chè cổ thụ tại các bản Bẹ, Tà Xùa và Chung Chinh có tuổi đời từ 200-300 năm, được công nhận là quần thể cây di sản Việt Nam.
Điều kiện khí hậu mát mẻ, độ cao trên 1.800 m và độ ẩm lớn tạo nên đặc trưng riêng cho chè Tà Xùa. Tuy nhiên, để lợi thế tự nhiên trở thành giá trị kinh tế bền vững, sản phẩm cần được nhận diện rõ ràng, kiểm soát chất lượng và bảo vệ tên gọi trên thị trường.
Từ năm 2022, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Sơn La đã tham mưu UBND tỉnh triển khai nhiệm vụ đăng ký bảo hộ, xây dựng và vận hành hệ thống quản lý nhãn hiệu chứng nhận “Chè Tà Xùa Bắc Yên”. Nhiệm vụ do Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm thực hiện, hướng tới phát triển chuỗi giá trị chè gắn sản xuất, quản lý chất lượng và tiêu thụ sản phẩm.
Người dân xã Tà Xùa thu hái chè.
Một trong những kết quả quan trọng của nhiệm vụ là xây dựng hệ thống nhận diện cho sản phẩm Chè Tà Xùa Bắc Yên và tem truy xuất nguồn gốc bằng QR code.
Việc đưa mã QR vào sản phẩm giúp người tiêu dùng có thêm công cụ nhận biết nguồn gốc, đồng thời hỗ trợ các cơ sở sản xuất khẳng định sản phẩm được cấp quyền sử dụng nhãn hiệu chứng nhận. Đây là giải pháp thiết thực để hạn chế tình trạng sử dụng tên gọi Tà Xùa cho những sản phẩm không rõ nguồn gốc, qua đó bảo vệ uy tín của vùng chè.
Năm 2024, “Chè Tà Xùa Bắc Yên” được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu. Sau khi được bảo hộ, quyền sử dụng nhãn hiệu đã được cấp cho một số hợp tác xã và hộ sản xuất tại địa phương.
Cùng với bảo hộ thương hiệu, các chủ thể tham gia được hướng dẫn quản lý, sử dụng nhãn hiệu, quảng bá sản phẩm, đàm phán hợp đồng và bán hàng trên môi trường số. Những nội dung này giúp các hộ sản xuất và hợp tác xã chuyển dần từ cách bán sản phẩm nhỏ lẻ sang tiếp cận thị trường bài bản hơn.
Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ trao Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu Chè Tà Xùa Bắc Yên cho huyện Bắc Yên.
Mở rộng thị trường, nâng tầm thương hiệu Chè Tà Xùa
Hoạt động ứng dụng của nhiệm vụ còn thể hiện ở việc hỗ trợ trưng bày, giới thiệu và kết nối sản phẩm với thị trường ngoài địa phương.
Chè Tà Xùa đã được đưa vào các điểm giới thiệu sản phẩm tại Sơn La, hệ thống của Liên minh Hợp tác xã tỉnh và một số cửa hàng thực phẩm sạch tại Hà Nội. Việc mở rộng kênh tiêu thụ giúp sản phẩm tiếp cận nhóm khách hàng mới, đồng thời giảm phụ thuộc vào lượng khách du lịch trực tiếp đến Tà Xùa.
Nhóm thực hiện nhiệm vụ tư vấn về mẫu bao bì sản phẩm chè Tà Xùa cho Hợp tác xã Nông nghiệp A Châu.
Hiện mỗi năm người dân địa phương thu hái trên 300 tấn chè búp tươi, chế biến hơn 60 tấn chè khô. Khi sản phẩm được nhận diện tốt hơn và có công cụ bảo vệ thương hiệu, giá trị của búp chè cổ thụ có điều kiện được nâng lên, góp phần tạo nguồn thu ổn định cho người trồng chè.
Việc phát triển Chè Tà Xùa Bắc Yên cho thấy khoa học và công nghệ tại vùng miền núi không chỉ nằm ở máy móc hay kỹ thuật sản xuất, mà còn được thể hiện qua bảo hộ tài sản trí tuệ, truy xuất nguồn gốc, hoàn thiện bao bì, phát triển thương hiệu và kết nối thị trường.
Từ nền tảng này, Chè Tà Xùa có thêm điều kiện mở rộng chuỗi giá trị, gắn bảo tồn cây chè Shan tuyết cổ thụ với phát triển sản phẩm đặc trưng, du lịch và nâng cao sinh kế cho đồng bào vùng cao Sơn La.
