Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra như vũ bão, các cấp ủy Đảng, chính quyền, từ tỉnh đến cơ sở ở Ninh Bình đã nhận thức sâu sắc rằng: ĐMST chính là chìa khóa vàng, là động lực cốt lõi để tạo ra các đột phá về năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh. Không còn là những khẩu hiệu mang tính phong trào, tinh thần ĐMST tại tỉnh Ninh Bình trong năm 2026 đã và đang được cụ thể hóa bằng hành động, lan tỏa căn cơ, mạnh mẽ từ các cơ quan lãnh đạo cấp tỉnh cho đến từng cơ sở, xã phường, doanh nghiệp và người dân.
Hành trình kiến tạo và những dấu ấn bứt phá
Thành công của phong trào ĐMST tại Ninh Bình trước hết bắt nguồn từ tư duy chiến lược mang tính đột phá và sự vào cuộc quyết liệt của hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở. Sự chỉ đạo này được thể hiện rõ nét qua hai khía cạnh: hoàn thiện thể chế và nâng cao vai trò trách nhiệm của người đứng đầu.
Về mặt thể chế và cụ thể hóa mục tiêu: Ngay từ đầu năm, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TU ngày 30/01/2026 về chiến lược đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Để Nghị quyết nhanh chóng đi vào cuộc sống, hàng loạt các kế hoạch hành động, chương trình cụ thể đã được ban hành liên tục. Đáng chú ý là Kế hoạch số 44-KH/TU ngày 01/4/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và Kế hoạch số 74-KH/ĐU ngày 11/5/2026 của Ban thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh nhằm hiện thực hóa các mục tiêu mang tính đột phá.
Không dừng lại ở các văn bản mang tính định hướng, Hội đồng nhân dân tỉnh đã ban hành các cơ chế tài chính rất thiết thực như Nghị quyết số 43/2025/NQ-HĐND ngày 09/12/2025 quy định một số chính sách hỗ trợ tài chính trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. Ở cấp độ điều hành, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 19/KH-UBND ngày 16/01/2026 về nâng cao chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2026 – 2030, Kế hoạch số 140/KH-UBND ngày 28/4/2026 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Ninh năm 2026 và Kế hoạch số 156/KH-UBND ngày 08/5/2026 triển khai Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030. Từ các chỉ đạo xuyên suốt này, 100% các sở, ban, ngành và Đảng ủy, UBND các xã, phường trên địa bàn đã nhanh chóng ban hành các chương trình, kế hoạch cụ thể phù hợp với thực tiễn địa phương.
Về sự vào cuộc của người đứng đầu: Ninh Bình đã thể hiện quyết tâm chính trị ở mức cao nhất khi thành lập và liên tục kiện toàn Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cấp tỉnh (kiện toàn mới nhất theo Quyết định số 554-QĐ/TU ngày 22/5/2026) do trực tiếp đồng chí Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng ban.
Song song đó, Ban Chỉ đạo của UBND tỉnh về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 cũng được vận hành mạnh mẽ dưới sự chỉ đạo của đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh làm Trưởng ban (kiện toàn theo Quyết định số 680/QĐ-UBND ngày 13/3/2026).
Tại cấp cơ sở, các sở, ngành và UBND cấp xã đều thành lập các Ban chỉ đạo riêng, đặt người đứng đầu vào vị trí chịu trách nhiệm trực tiếp cho sự thành-bại của phong trào tại đơn vị mình. Chính mô hình chỉ đạo "thẳng đứng" và quyết liệt này đã tạo ra sức rướn lớn, thúc đẩy toàn bộ bộ máy công quyền chuyển động.
Những quả ngọt từ thực tiễn Đổi mới sáng tạo
Sự đồng lòng từ trên xuống dưới đã mang lại những kết quả thực chất, tạo ra giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế và lan tỏa văn hóa ĐMST sâu rộng. Qua đánh giá thực tế trên 150 doanh nghiệp và hợp tác xã năm 2026, đã có tới 91 đơn vị ghi nhận hoạt động ĐMST hiệu quả. Phong trào này đã nở rộ với các quả ngọt tiêu biểu trên nhiều lĩnh vực:
Thương mại hóa các sáng chế độc quyền bảo vệ môi trường và nông nghiệp: Ninh Bình đã chứng kiến sự bứt phá của các doanh nghiệp khoa học công nghệ khi tự chủ, làm chủ các giải pháp giải quyết trực tiếp các bài toán từ thực tiễn địa phương. Tiêu biểu như sáng chế "Chế phẩm diệt ốc hại cây trồng và quy trình sản xuất chế phẩm này" (được cấp độc quyền sáng chế năm 2025) giúp giải quyết triệt để nạn ốc bươu vàng gây hại lúa tại vùng Đồng bằng sông Hồng. Sản phẩm sử dụng nguyên liệu sinh học an toàn, chi phí thấp hơn hàng nhập khẩu từ 30-40%, mở ra hướng canh tác bền vững. Hay như "Hệ thống nhiệt phân rác thải" (được cấp Bằng độc quyền sáng chế năm 2025), giúp biến rác thải sinh hoạt thành năng lượng thay vì chôn lấp, đặc biệt phù hợp cho các địa phương chưa có khu xử lý tập trung.
Trong lĩnh vực sản xuất đá mỹ nghệ tại làng nghề Ninh Vân: Các cơ sở đã chuyển dịch mạnh mẽ từ chế tác thủ công sang làm chủ bộ đôi công nghệ máy cắt đá bằng dây kim cương kết hợp máy chạm khắc CNC 3D. Sự đổi mới này giúp rút ngắn từ 60% - 70% thời gian gia công, tăng năng suất lên gấp 3 - 4 lần, giảm tỷ lệ hao hụt phôi đá từ 15% - 20% và đặc biệt là giảm đến 80% lượng bụi mịn tại xưởng, giải quyết bài toán môi trường nhức nhối tại các làng nghề.
Trong công nghiệp và chăn nuôi: Nhà máy chế biến thức ăn chăn nuôi Nasaco Hà Nam trên địa bàn đã ứng dụng công nghệ 4.0, tự động hóa tới 90% khâu sản xuất, sử dụng robot đóng gói giúp loại bỏ hoàn toàn thao tác thủ công. Nhiều doanh nghiệp như Công ty TNHH Cơ điện Ninh Bình cũng ứng dụng thành công công nghệ vào sản xuất gang hợp kim chịu nhiệt, chịu mài mòn, hay tự chủ hệ thống đốt phục vụ dây chuyền sản xuất kính nổi công suất lớn.
Trong nông nghiệp thủy sản và bảo hộ thương hiệu: Mô hình chuyển dịch sang công nghệ sinh học cao trong nuôi cấy ghép tế bào ngọc trai tại các vùng đầm, hồ đã mang lại các sản phẩm trang sức có giá trị thương mại lớn. Đầu năm 2026, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp văn bằng bảo hộ cho 04 nhãn hiệu chứng nhận (Mật ong sú vẹt Kim Sơn, Bún mọc Kim Sơn, Trà Hoa vàng Cúc Phương, Dưa Gia Viễn) và 03 nhãn hiệu tập thể (Gốm Gia Thủy, Tơ lụa Cổ chất, Nếp bắc Nghĩa Bình), tạo bệ phóng phát triển sản phẩm đặc thù.
Xây dựng các mô hình ĐMST cộng đồng mang tính bền vững: Tỉnh đang tích cực hỗ trợ doanh nghiệp và các xã, phường xây dựng chuỗi mô hình thiết thực: mô hình nông nghiệp tích hợp (FARMLAB – FARMSHOP – FARMTOUR) tại Công ty Thung La; mô hình đổi mới sáng tạo du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa người Mường tại xã Cúc Phương; phát triển mô hình làng nghệ thuật số Vị Khê; hay chuỗi sản phẩm lạc theo hướng kinh tế tuần hoàn tại xã Yên Cường. Bên cạnh đó, để tạo bệ phóng vững chắc cho tương lai, tỉnh đang khẩn trương xây dựng Đề án phát triển Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2026 - 2030 (dự kiến hoàn thiện và trình trong tháng 6/2026), tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn như xây dựng Trung tâm vi mạch bán dẫn và Trung tâm nghiên cứu dược liệu.