Tại Việt Nam, bí đỏ được trồng phổ biến và ngày càng trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị.
Năm 2019, diện tích trồng bí đỏ cả nước đạt gần 40.000 ha, năng suất bình quân 16,54 tấn/ha, sản lượng khoảng 655.000 tấn. Trong quá trình nghiên cứu, Trung tâm Tài nguyên thực vật, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam đã thu thập, bảo tồn hơn 1.000 mẫu giống bí đỏ trên cả nước, trong đó có các giống bí đỏ Mộc Châu và Quỳnh Lưu.
Đây cũng là cơ sở để triển khai nhiệm vụ "Nghiên cứu khai thác và phát triển hai giống bí đỏ Mộc Châu và Quỳnh Lưu cho một số tỉnh phía Bắc" do Trung tâm Tài nguyên thực vật thực hiện. Nhiệm vụ tập trung điều tra, đánh giá đặc điểm nông sinh học, chất lượng, khả năng chống chịu bệnh; hoàn thiện quy trình phục tráng và xây dựng quy trình kỹ thuật canh tác phù hợp cho từng giống.
Sau quá trình chọn lọc, đánh giá qua nhiều vụ, nhóm nghiên cứu đã phục tráng thành công hai giống bí đỏ Mộc Châu và Quỳnh Lưu. Hai giống cho sản phẩm chính là quả già, đồng thời có thể sử dụng quả non, ngọn, hoa và hạt. Quả già có chất lượng tốt, giá trị dinh dưỡng cao và có khả năng bảo quản ở điều kiện thường trong khoảng 2 tháng.
Mô hình sản xuất thương phẩm giống bí đỏ Mộc Châu.
Một kết quả quan trọng của nhiệm vụ là mỗi giống đã sản xuất được 10 kg hạt giống siêu nguyên chủng, đạt yêu cầu kỹ thuật theo TCVN 9809:2013 về hạt giống bầu bí. Cùng với đó, quy trình phục tráng và quy trình kỹ thuật canh tác phù hợp cho từng giống cũng được hoàn thiện, tạo cơ sở cung cấp nguồn giống bảo đảm chất lượng cho sản xuất.
Hiệu quả của nghiên cứu được thể hiện qua việc đưa giống sau phục tráng vào mô hình sản xuất thực tế. Vụ Xuân hè năm 2023, mô hình sản xuất thương phẩm giống bí đỏ Mộc Châu được triển khai trên quy mô 5 ha tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Đây là địa bàn thuộc tỉnh Sơn La và sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 được tổ chức lại thành các xã, phường mới.
Mô hình sử dụng giống đã được phục tráng, áp dụng quy trình kỹ thuật canh tác mới. Kết quả cho thấy cây sinh trưởng, phát triển tốt, đồng đều, ít sâu bệnh; năng suất đạt trung bình 11,62-11,78 tấn/ha. Hiệu quả kinh tế tăng 39,8-41,1% so với trồng giống chưa phục tráng và áp dụng phương thức canh tác cũ.
Với bí đỏ Quỳnh Lưu, nhiệm vụ cũng nghiên cứu và xây dựng mô hình sản xuất thương phẩm, hướng tới khai thác đặc tính của giống địa phương và mở rộng khả năng sản xuất. Phương pháp nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở kết hợp nhu cầu sản xuất, kiến thức bản địa của người dân và kết quả nghiên cứu về đặc điểm hình thái, nông học, chất lượng của giống.
Quy trình kỹ thuật được hoàn thiện không chỉ tập trung vào giống mà còn nghiên cứu các yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến năng suất như thời vụ, mật độ, chế độ phân bón, phương pháp bấm ngọn, tỉa nhánh, thụ phấn bổ sung và khả năng bảo quản quả sau thu hoạch.
Việc phục tráng hai giống bí đỏ địa phương vì vậy không dừng ở bảo tồn nguồn gen mà hướng tới đưa nguồn gen trở lại sản xuất, tạo ra nguồn giống có chất lượng và quy trình canh tác phù hợp. Từ những giống cây được người dân lưu giữ qua nhiều thế hệ, khoa học và công nghệ đang tạo thêm cơ sở để khai thác lợi thế địa phương, phát triển sản xuất hàng hóa và nâng cao giá trị nông sản.
