Nấm Chẹo từ nguồn gen bản địa đến thử nghiệm nuôi trồng
Nấm Chẹo là loài nấm có giá trị dinh dưỡng và kinh tế, được ghi nhận trong tự nhiên tại Quảng Ninh. Tuy nhiên, để biến nguồn tài nguyên bản địa này thành một sản phẩm có khả năng nuôi trồng và phát triển bền vững, việc bảo tồn nguồn gen cần đi cùng với nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và xây dựng quy trình kỹ thuật phù hợp.
Sở KH&CN cùng Đoàn kiểm tra và các hộ dân tham gia mô hình nuôi trồng nấm Chẹo tại huyện Tiên Yên.
Đây là mục tiêu của nhiệm vụ khoa học và công nghệ “Bảo tồn nguồn gen Nấm Chẹo trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”, thuộc Đề án khung bảo tồn nguồn gen tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2021 - 2025, do Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ Rừng chủ trì.
Nhiệm vụ được triển khai theo hướng từ điều tra, thu thập và giám định mẫu nấm đến đánh giá giá trị dinh dưỡng, nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và xây dựng hướng dẫn kỹ thuật nuôi trồng thể quả trong điều kiện tự nhiên. Điểm quan trọng là kết quả nghiên cứu được đưa vào thực tế thông qua mô hình thử nghiệm quy mô 2 ha tại Tiên Yên, hướng tới năng suất và chất lượng tương đương nấm mọc tự nhiên.
Sáng 2/6/2025, Đoàn công tác Sở KH&CN Quảng Ninh do ông Phạm Hồng Thái, Phó Giám đốc Sở, làm Trưởng đoàn đã kiểm tra thực tế mô hình. Đoàn khảo sát khu vực nuôi trồng, điều kiện sinh trưởng, quy trình chăm sóc và khả năng hình thành thể quả của nấm.
Vượt qua thời tiết bất lợi, mô hình bắt đầu cho quả
Thách thức lớn đối với mô hình xuất hiện sau bão số 3 (Yagi) vào tháng 9/2024. Bão gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khu vực triển khai, trong khi từ sau bão đến tháng 4/2025, tình trạng thiếu mưa tiếp tục tác động đến điều kiện sinh trưởng của nấm.
Trong điều kiện đó, Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ Rừng, chính quyền địa phương và các hộ dân tham gia mô hình đã duy trì chăm sóc, theo dõi và áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm hạn chế tác động của thời tiết, bảo đảm các yêu cầu theo thuyết minh nhiệm vụ được phê duyệt.
Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ Rừng và các hộ dân kiểm tra khu vực nuôi trồng, đánh giá điều kiện sinh trưởng của nấm Chẹo.
Từ tháng 4/2025, thời tiết thuận lợi hơn đã tạo điều kiện để mô hình phục hồi. Tại thời điểm kiểm tra, trên diện tích triển khai đã xuất hiện thể quả nấm Chẹo với mật độ bình quân khoảng 15 thể quả/m². Đây là tín hiệu quan trọng đối với một nhiệm vụ không chỉ hướng tới bảo tồn nguồn gen mà còn thử nghiệm khả năng chủ động tạo sản phẩm từ nguồn nấm bản địa.
Theo đánh giá của Sở KH&CN, kết quả bước đầu của mô hình là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện quy trình nuôi trồng, đánh giá năng suất, chất lượng và khả năng thích nghi trong điều kiện thực tế. Nếu các yêu cầu kỹ thuật được hoàn thiện, nấm Chẹo có thể được phát triển theo hướng vừa bảo tồn nguồn gen, vừa tạo thêm sản phẩm hàng hóa và sinh kế cho người dân.
Qua mô hình tại Tiên Yên, khoa học và công nghệ đang đóng vai trò kết nối giữa bảo tồn tài nguyên bản địa và khai thác giá trị kinh tế bền vững, tạo cơ sở để Quảng Ninh xem xét nhân rộng mô hình tại những địa bàn có điều kiện phù hợp.
