Ngày 26/4 hằng năm được Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới lựa chọn là Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới nhằm nâng cao nhận thức toàn cầu về vai trò của quyền sở hữu trí tuệ đối với sáng tạo và phát triển. Với Việt Nam, đây không chỉ là dịp nhìn lại thành tựu của lĩnh vực này, mà còn là thời điểm khẳng định quyết tâm đưa sở hữu trí tuệ trở thành nền tảng quan trọng của đổi mới sáng tạo quốc gia.
Sở hữu trí tuệ tăng tốc mạnh mẽ
Những năm gần đây, lĩnh vực sở hữu trí tuệ tại Việt Nam ghi nhận bước phát triển rõ rệt cả về quy mô lẫn chất lượng phục vụ.
Đây là những con số có ý nghĩa lớn. Mỗi đơn đăng ký sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp hay chỉ dẫn địa lý đều phản ánh nhu cầu bảo vệ thành quả sáng tạo ngày càng cao của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và người dân.
Nếu trước đây sở hữu trí tuệ thường được nhìn nhận như một thủ tục pháp lý, thì nay đã trở thành công cụ cạnh tranh trên thị trường. Một thương hiệu mạnh giúp tăng giá trị hàng hóa. Một sáng chế được bảo hộ giúp doanh nghiệp tạo lợi thế công nghệ. Một chỉ dẫn địa lý được xác lập giúp nông sản Việt Nam nâng vị thế tại thị trường quốc tế.
Với vai trò cơ quan quản lý nhà nước, Bộ Khoa học và Công nghệ thời gian qua đã đẩy mạnh hoàn thiện hành lang pháp lý, cải cách thủ tục và chuyển đổi số trong quản lý sở hữu trí tuệ.
Một dấu mốc quan trọng là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025. Luật mới được đánh giá là bước tiến lớn trong tư duy quản lý: từ bảo hộ quyền đơn thuần sang khai thác tài sản trí tuệ như một nguồn lực phát triển kinh tế.
Theo đó, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn đáng kể. Thẩm định nội dung đơn sáng chế giảm từ 18 tháng xuống 12 tháng; đơn nhãn hiệu từ 9 tháng xuống 5 tháng; đơn kiểu dáng công nghiệp từ 7 tháng xuống 5 tháng. Đây là thay đổi quan trọng giúp doanh nghiệp đưa tài sản trí tuệ vào sản xuất, kinh doanh nhanh hơn.
Bên cạnh đó, hệ thống dịch vụ công trực tuyến, số hóa dữ liệu và cải cách quy trình nội bộ cũng được tăng cường, góp phần giảm tồn đọng hồ sơ, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Tài sản trí tuệ phải trở thành tài sản của nền kinh tế
Điểm mới quan trọng nhất trong tư duy phát triển hiện nay là tài sản trí tuệ phải được thương mại hóa.
Điều đó có nghĩa, sáng chế không chỉ nằm trong hồ sơ nghiên cứu; nhãn hiệu không chỉ là logo; bản quyền không chỉ để đăng ký. Những tài sản vô hình này phải có khả năng định giá, mua bán, chuyển nhượng, góp vốn, thế chấp và tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Đây là hướng đi đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và các trường đại học nghiên cứu. Trong nhiều trường hợp, giá trị lớn nhất của doanh nghiệp không nằm ở nhà xưởng hay máy móc, mà nằm ở công nghệ lõi, dữ liệu, phần mềm và thương hiệu.
Khi tài sản trí tuệ được tài chính hóa đúng mức, doanh nghiệp sẽ có thêm nguồn lực để mở rộng đầu tư, nâng cao sức cạnh tranh và thu hút vốn.
Trong xu thế toàn cầu hóa, sở hữu trí tuệ ngày càng gắn chặt với hợp tác quốc tế. Gần đây nhất, nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Lee Jae Myung, Việt Nam và Hàn Quốc đã ký nhiều văn kiện hợp tác trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ.
Đáng chú ý, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Sở hữu trí tuệ Hàn Quốc thống nhất tăng cường hợp tác nhằm hoàn thiện khung pháp lý, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý, nâng cao hiệu quả bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Lee Jae Myung chứng kiến việc trao Bản ghi nhớ về tăng cường hợp tác trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ giữa Bộ trưởng Bộ KH&CN Việt Nam Vũ Hải Quân và Bộ trưởng Bộ Sở hữu trí tuệ Hàn Quốc Kim Yong Sun
Hai bên cũng định hướng mở rộng hợp tác về thương mại hóa tài sản trí tuệ, đào tạo nguồn nhân lực và trao đổi chuyên môn.
Hàn Quốc là quốc gia có hệ sinh thái sở hữu trí tuệ phát triển mạnh, gắn chặt với các tập đoàn công nghệ toàn cầu. Việc tăng cường hợp tác với Hàn Quốc sẽ giúp Việt Nam tiếp cận kinh nghiệm quản trị hiện đại, mô hình thương mại hóa IP hiệu quả và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Thách thức mới trên môi trường số
Cùng với cơ hội, sở hữu trí tuệ cũng đối mặt nhiều thách thức mới. Tình trạng hàng giả, xâm phạm nhãn hiệu, sao chép nội dung số, vi phạm bản quyền trên môi trường mạng ngày càng phức tạp. Công nghệ AI và deepfake thậm chí có thể bị lợi dụng để tạo ra nội dung giả mạo, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Điều đó đòi hỏi công tác thực thi quyền phải nhanh hơn, hiện đại hơn và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và nền tảng số.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển dựa nhiều hơn vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong bối cảnh đó, sở hữu trí tuệ chính là chiếc cầu nối giữa tri thức và thị trường, giữa nghiên cứu và doanh nghiệp, giữa ý tưởng và tăng trưởng.
Khi một quốc gia biết bảo vệ sáng tạo, khuyến khích đổi mới và biến tài sản trí tuệ thành của cải vật chất, quốc gia đó sẽ có lợi thế cạnh tranh dài hạn.
Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 26/4 vì thế không chỉ là dịp tôn vinh những ý tưởng mới. Đây còn là lời nhắc mạnh mẽ rằng nguồn lực phát triển của Việt Nam trong tương lai không chỉ nằm ở vốn hay tài nguyên, mà còn nằm ở trí tuệ Việt Nam.
Tại Việt Nam, hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới năm nay, nhiều hoạt động truyền thông, tọa đàm và kết nối chuyên gia đã được tổ chức nhằm lan tỏa nhận thức về vai trò của sở hữu trí tuệ trong đời sống kinh tế - xã hội.
