Thay đổi tập quán canh tác
Tại khu vực Tà Rụt cũ, Tổ hợp tác trồng chuối lùn thôn A Đăng được xem là mô hình điển hình giúp phụ nữ địa phương, nhất là chị em người Pa Kô, từng bước tiếp cận sản xuất hàng hóa. Tổ hợp tác hiện có hơn 20 thành viên, duy trì hơn 18 ha chuối lùn bản địa và đang đặt mục tiêu mở rộng diện tích lên 40 ha.
Trồng chuối lùn bản địa ở thôn A Đăng.
Nhờ sự hỗ trợ của chính quyền và các chương trình, dự án, bà con được tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật về trồng, chăm sóc, đặc biệt là thụ phấn cho chuối, khâu chính để tăng năng suất. Từ những buồng chuối nhỏ trước đây, nay mỗi buồng đạt bình quân 15 kg, thậm chí có buồng nặng tới 30-35 kg. Sản lượng cải thiện rõ rệt, qua đó nâng thu nhập của thành viên tổ hợp tác lên mức ổn định hơn so với canh tác truyền thống.
Theo tính toán của người dân, chỉ sau một năm trồng, chuối bắt đầu cho thu hoạch và kéo dài 3-5 năm. Chi phí đầu tư ban đầu khoảng 50-80 triệu đồng/ha, nhưng lợi nhuận hằng năm có thể đạt khoảng 70 triệu đồng/ha sau khi trừ chi phí. Với bà con vùng cao Tà Rụt, đây là nguồn thu không nhỏ, tạo thêm sinh kế bền vững cho các hộ nghèo và cận nghèo.
Sản phẩm chuối tươi của mô hình đã đạt chứng nhận VietGAP và được xếp hạng OCOP 3 sao, khẳng định uy tín hàng hóa tại thị trường trong và ngoài tỉnh. Không chỉ dừng ở chuối tươi, các thành viên còn đẩy mạnh kinh doanh nhiều nông sản bản địa như củ kiệu, cà, ngô, sắn, chuối voi…, giúp đa dạng nguồn thu và tạo việc làm quanh năm.
Đáng chú ý, chị em trong Tổ hợp tác đã quen dần với phương thức kinh doanh hiện đại. Thông qua các lớp hướng dẫn kỹ năng bán hàng, truyền thông số và livestream, họ từng bước tiếp cận thị trường trực tuyến, kênh tiêu thụ được xem là hiệu quả nhất hiện nay đối với nông sản miền núi.
Người dân nơi đây chia sẻ mong muốn đưa chuối lùn trở thành cây trồng chủ lực, hình thành sản phẩm hàng hóa quy mô lớn. Tổ hợp tác hướng tới mở rộng gian hàng giới thiệu sản phẩm, kết nối hệ thống siêu thị và các chuỗi cửa hàng nông sản sạch để quảng bá đặc sản của Tà Rụt đến nhiều địa phương hơn.
Giúp người dân thoát nghèo
Sự thành công bước đầu của mô hình ở A Đăng là minh chứng rõ nét cho tiềm năng phát triển kinh tế dựa vào hợp tác. Liên minh Hợp tác xã Việt Nam và Liên minh HTX tỉnh Quảng Trị xem đây là mô hình cần nhân rộng và có thể nâng cấp thành hợp tác xã để xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ, giúp đồng bào dân tộc thiểu số thoát nghèo bền vững.
Thời gian qua, nhiều lớp tập huấn được tổ chức lồng ghép công tác tuyên truyền, giúp người dân hiểu hơn về vai trò của hợp tác trong sản xuất. Nhờ đó, tư duy canh tác tự cung tự cấp dần được thay thế bằng tư duy sản xuất hàng hóa, người dân mạnh dạn tham gia tổ hợp tác, HTX, mở lối đi mới trong phát triển kinh tế.
Một nét mới đáng chú ý là việc khôi phục các giống cây trồng bản địa từng bị lãng quên. Khi nhu cầu thị trường thay đổi, những loại cây bản địa lại trở thành cơ hội kinh tế. Trên địa bàn Tà Rụt cũ, hiện có 15 hộ trồng tổng cộng 10 ha cây bồ kết, loại cây quen thuộc dưới chân Trường Sơn. Các hộ được hỗ trợ kỹ thuật, phân bón và cây giống trả chậm; nhờ đó, bồ kết phát triển tốt, hứa hẹn cho thu hoạch sau 4-5 năm.
Cây bồ kết không chỉ góp phần giữ gìn môi trường sinh thái mà còn mở ra triển vọng thu nhập ổn định cho các hộ dân vùng cao.
Cây bồ kết sinh trưởng tốt trong môi trường khô hạn, chịu được khí hậu khắc nghiệt.
Trên địa bàn xã A Vao (cũ), nơi 98% dân cư là đồng bào Pa Kô, kinh tế hộ đang có bước chuyển biến tích cực. Nếu trước đây hầu như không có mô hình sản xuất quy mô, thì nay nhiều thôn đã mạnh dạn tổ chức trồng trọt tập trung. Điển hình ở thôn Pa Lin, mô hình trồng chuối lùn được mở rộng lên 2,2 ha với hơn 3.500 gốc. Mô hình này kỳ vọng giúp người dân thay đổi tập quán canh tác lạc hậu, đồng thời tạo việc làm và thu nhập ổn định.
Đến A Vao hôm nay có thể thấy diện mạo mới: những đồi sắn, chuối phủ kín, đường bê tông dẫn vào tận thôn bản. Sức sống mới đang lan tỏa trên vùng đất từng bị xem là "vùng trắng kinh tế".
Chính quyền địa phương xác định nông nghiệp, lâm nghiệp và chăn nuôi là thế mạnh chủ lực. Diện tích trồng sắn hằng năm duy trì khoảng 85 ha; 74 ha rừng trồng và vùng dứa tập trung khá lớn tạo nguồn thu đáng kể. Tổng đàn gia súc đã đạt gần 4.300 con, trong khi đàn gia cầm trên 2.300 con. Các mô hình kinh tế nông thôn kết hợp nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia trở thành "bệ đỡ" cho người dân thoát nghèo.
Ở xã Húc Nghì (cũ), việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng và vật nuôi đã tạo nền tảng để nhiều hộ vươn lên làm kinh tế giỏi. Nhiều nông dân nơi đây hiện có thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
Địa phương đã triển khai hàng loạt mô hình ứng dụng kỹ thuật, như nuôi dê, nuôi heo bản, hay trồng rừng tràm. Các lớp tập huấn, chuyển giao kỹ thuật giúp bà con thay đổi nhận thức, mạnh dạn đầu tư sản xuất theo hướng bền vững, hiệu quả hơn.
Người dân cũng được hướng dẫn truy cập internet để tiếp cận thông tin thị trường, tìm hiểu kỹ thuật canh tác và quảng bá sản phẩm trong thời đại số.
Từ các mô hình trồng chuối lùn, bồ kết, sắn, dứa đến chăn nuôi dê, heo bản…, có thể thấy sự chuyển động mạnh mẽ của kinh tế vùng cao sau sáp nhập. Việc kết hợp nguồn lực, thống nhất quản lý và mở rộng cơ hội hợp tác đang tạo nên bước chuyển tích cực ở địa bàn Tà Rụt mới.
Với động lực mới từ sự sáp nhập và những mô hình kinh tế nông thôn hiệu quả, Tà Rụt đang từng bước hình thành hướng làm giàu bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số. Những tín hiệu khởi sắc hôm nay là nền tảng để tin rằng vùng đất biên viễn này sẽ sớm trở thành điểm sáng phát triển của huyện Đakrông trong thời gian tới.
