Đo lường trước yêu cầu của chuyển đổi số
Phát biểu khai mạc Phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Luật Đo lường được Quốc hội ban hành năm 2011 đã tạo lập khung pháp lý quan trọng cho hoạt động đo lường, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm công bằng trong giao dịch thương mại, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.
Tuy vậy, sau gần 15 năm thi hành, cùng với sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, một số quy định của Luật hiện hành đã bộc lộ hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu khai mạc Phiên họp mở rộng thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường
Theo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, sự xuất hiện của các phương tiện đo thông minh, đo tự động, đo từ xa và dữ liệu đo lường điện tử đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý. Trong khi đó, pháp luật hiện hành chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý cho chuyển đổi số và quản lý dữ liệu đo lường; cơ chế huy động nguồn lực xã hội để phát triển hệ thống chuẩn và hạ tầng kỹ thuật đo lường còn hạn chế.
Một số nội dung khác cũng cần được nghiên cứu, hoàn thiện như cơ chế quản lý Chương trình bảo đảm đo lường tại doanh nghiệp; phương thức quản lý hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm; việc phân định giữa hoạt động mang tính thị trường với hoạt động bắt buộc phục vụ quản lý nhà nước; quy định về kiểm tra, thanh tra, phân cấp, phân quyền trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Từ thực tiễn đó, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường là cần thiết, nhằm thể chế hóa các chủ trương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật; phát triển kinh tế tư nhân và chuyển mạnh phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Đưa hoạt động đo lường lên nền tảng số
Trình bày Tờ trình dự án Luật, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, Bộ KH&CN Nguyễn Nam Hải cho biết, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường được triển khai trên cơ sở ba chính sách lớn, đồng thời quán triệt định hướng đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng hiện đại, hiệu quả và phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số.
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự án Luật là thúc đẩy ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động đo lường, xây dựng và khai thác cơ sở dữ liệu đo lường trên nền tảng số, cho phép triển khai các phương thức quản lý điện tử đối với một số hoạt động đo lường.
Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia, Bộ KH&CN Nguyễn Nam Hải trình bày Tờ trình tại Phiên họp mở rộng thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường
Theo định hướng này, dữ liệu đo lường được tăng cường kết nối, chia sẻ, phục vụ công tác quản lý nhà nước, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, doanh nghiệp trong quá trình thực hiện các yêu cầu về đo lường.
Dự án Luật cũng được thiết kế theo hướng phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường năng lực thực thi của địa phương. Qua đó, công tác quản lý đo lường được kỳ vọng vận hành linh hoạt hơn, phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Đáng chú ý, dự án Luật áp dụng nguyên tắc quản lý dựa trên đánh giá mức độ rủi ro, chuyển mạnh từ phương thức quản lý thiên về tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm. Nguồn lực quản lý sẽ được tập trung vào những lĩnh vực, đối tượng có mức độ rủi ro cao.
Đây cũng là hướng tiếp cận nhằm giảm những yêu cầu quản lý không cần thiết, đồng thời tăng trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Bên cạnh đó, dự án Luật hướng tới tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, loại bỏ những quy định không còn phù hợp với thực tiễn, tạo môi trường pháp lý thuận lợi hơn cho đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Cùng với đổi mới phương thức quản lý, hiệu lực thực thi pháp luật được tăng cường thông qua việc áp dụng chế tài nghiêm minh và công khai thông tin vi phạm trên nền tảng số, góp phần bảo đảm tính minh bạch, kỷ cương pháp luật trong hoạt động đo lường.
Rà soát toàn diện phạm vi sửa đổi
Tại Phiên họp, các đại biểu tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường với những lý do được nêu trong Tờ trình số 350/TTr-CP của Chính phủ.
Các đại biểu cũng đề nghị tiếp tục thể chế hóa rõ nét hơn Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Chỉ thị 38-CT/TW của Ban Bí thư.
Theo dự thảo, dự án Luật sửa đổi, bổ sung 26/57 điều của Luật Đo lường hiện hành. Với phạm vi sửa đổi như vậy, các ý kiến tại Phiên họp cho rằng việc xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường là phù hợp với quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Toàn cảnh Phiên họp.
Trước những yêu cầu đổi mới được đặt ra trong Tờ trình của Chính phủ, các đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát tổng thể dự án Luật.
Trường hợp qua rà soát xác định nội dung sửa đổi, bổ sung mang tính căn bản, toàn diện, các đại biểu đề nghị cân nhắc kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội xem xét cho phép ban hành luật sửa đổi để thay thế Luật hiện hành. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, ổn định của hệ thống pháp luật về đo lường, đồng thời tạo nền tảng pháp lý có tính dẫn dắt lâu dài cho hoạt động đo lường.
Các đại biểu cũng đồng tình với việc phân cấp thẩm quyền kiểm tra nhà nước về đo lường cho cấp xã; đề nghị bổ sung khái niệm, thuật ngữ "nền tảng số hoạt động về đo lường" tại Điều 34b của dự thảo Luật, đồng thời bổ sung nguyên tắc trong chuyển đổi số để bảo đảm tính thống nhất và thuận tiện trong tổ chức thực hiện.
Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân phát biểu tại Phiên họp mở rộng thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường
Tiếp thu các ý kiến tại Phiên họp, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho biết, Bộ KH&CN sẽ chỉ đạo tổ soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự án Luật, phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường trong quá trình chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ, hướng tới tạo sự đồng thuận cao của các đại biểu Quốc hội khi dự án Luật được trình Quốc hội vào tháng 10.
Kết luận Phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị Bộ KH&CN tiếp thu ý kiến của các đại biểu, tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật; chuẩn bị phương án tiếp thu, giải trình, chỉnh lý đối với các vấn đề được nêu tại Phiên họp để báo cáo tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
