Trước hết, "thôn số" ở Bát Xát hình thành trên nền tảng hạ tầng và các ứng dụng cơ bản: Họp trực tuyến từ xã đến thôn, nhóm Zalo cộng đồng để thông tin nhanh, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không tiền mặt ở mức độ đơn giản. Những công cụ này giúp rút ngắn đáng kể khoảng cách địa lý, vốn là rào cản lớn ở khu vực miền núi. Một cuộc họp không còn phụ thuộc hoàn toàn vào việc đi lại; thông báo của chính quyền đến người dân nhanh hơn; thủ tục hành chính dần chuyển từ "đi nộp hồ sơ" sang "được hướng dẫn làm tại chỗ".
Đoàn công tác của Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, Sở Khoa học và Công nghệ khảo sát mô hình "người bản số", "thôn số" tại thôn Láo Vàng, xã Bát Xát.
Quan trọng hơn, "thôn số" không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là sự thay đổi cách vận hành của hệ thống cơ sở. Các chi bộ, tổ chức đoàn thể bắt đầu sử dụng sổ tay điện tử, phần mềm điều hành, giúp việc quản lý đảng viên, triển khai nhiệm vụ minh bạch và thuận tiện hơn. Ở góc độ quản trị, đây là bước chuyển từ kinh nghiệm sang dữ liệu, dù còn ở mức sơ khai.
Một trụ cột khác của mô hình là lực lượng "người bản số" – những cá nhân tại chỗ có thể "cầm tay chỉ việc" cho người dân. Đây thường là cán bộ thôn, đoàn viên, giáo viên hoặc người trẻ am hiểu công nghệ. Trong điều kiện mà kỹ năng số của người dân còn hạn chế, vai trò trung gian này mang tính quyết định. Thay vì các khóa đào tạo quy mô lớn nhưng khó duy trì, cách làm ở Bát Xát thiên về hỗ trợ trực tiếp, gắn với từng tình huống cụ thể: đăng ký tài khoản dịch vụ công, cài ứng dụng định danh điện tử, bán hàng trên sàn thương mại điện tử…
Từ góc độ kinh tế, "thôn số" bước đầu mở ra kênh tiêu thụ mới cho nông sản và sản phẩm địa phương. Một số thôn đã thử nghiệm quảng bá đặc sản, sản phẩm OCOP trên nền tảng số, kết hợp với mô hình "chợ số – nông thôn số". Dù quy mô còn nhỏ, nhưng cách làm này giúp người dân tiếp cận thị trường rộng hơn, giảm phụ thuộc vào thương lái, đồng thời tạo thói quen giao dịch mới.
Ở lĩnh vực xã hội, mô hình cũng góp phần thay đổi cách người dân tiếp cận dịch vụ. Hồ sơ sức khỏe điện tử, tư vấn y tế từ xa, học trực tuyến cho học sinh vùng cao… chưa phổ biến rộng, nhưng đã bắt đầu xuất hiện như những "dịch vụ mẫu". Điểm chung là giảm chi phí đi lại, tiết kiệm thời gian, yếu tố rất có ý nghĩa ở địa bàn miền núi.
Tuy vậy, "thôn số" ở Bát Xát vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu. Hạ tầng viễn thông chưa đồng đều, thiết bị còn thiếu, kỹ năng số của người dân không đồng nhất. Một số ứng dụng triển khai còn rời rạc, thiếu liên thông. Đáng chú ý, nếu không gắn chặt với nhu cầu thực tế (sản xuất, tiêu thụ, dịch vụ thiết yếu), mô hình dễ rơi vào hình thức.
Từ thực tiễn này, có thể thấy hướng đi của Bát Xát khá rõ: Không chạy theo công nghệ cao, mà ưu tiên những giải pháp "đủ dùng", dễ tiếp cận, có người hướng dẫn trực tiếp và gắn với sinh kế. "Thôn số" vì vậy không phải là đích đến, mà là một cách làm, nơi chuyển đổi số được "bản địa hóa" để phù hợp với điều kiện vùng cao, từng bước thay đổi thói quen và nâng chất lượng sống của người dân.
