Thúc đẩy phát triển sản phẩm OCOP, tạo động lực xây dựng nông thôn mới ở Cao Bằng

OCOP gắn với mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới

Trong tiến trình thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Đảng và Nhà nước đã xác định mục tiêu xuyên suốt là nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân nông thôn, thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền, đồng thời phát huy bản sắc văn hóa và tiềm năng địa phương.

Để đạt được điều đó, ngoài các tiêu chí về hạ tầng, y tế, giáo dục, môi trường, việc phát triển kinh tế nông thôn được coi là yếu tố cốt lõi. Trong đó, Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) chính là giải pháp trọng tâm, tạo động lực thúc đẩy kinh tế nông thôn theo hướng bền vững, gắn với xây dựng nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu.

OCOP không chỉ dừng lại ở việc phát triển sản phẩm đặc trưng của từng địa phương, mà còn là bước cụ thể hóa yêu cầu về đổi mới mô hình tăng trưởng, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN,ĐMST&CĐS) vào nông nghiệp, nông thôn. Đây chính là hướng đi then chốt để nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Đối với Cao Bằng, việc triển khai OCOP không chỉ khơi dậy tiềm năng bản địa, gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế gắn với mục tiêu giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới hiện đại.

Trong giai đoạn 2021 - 2025, Cao Bằng đã tích cực cụ thể hóa các văn bản hướng dẫn của Trung ương về Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. UBND tỉnh chỉ đạo các Sở, ngành, địa phương lồng ghép, sử dụng hiệu quả nguồn vốn ngân sách trung ương, vốn sự nghiệp và vốn đầu tư phát triển, đảm bảo phân bổ đúng trọng tâm, ưu tiên cho những địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa.

Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, tham mưu triển khai thực hiện Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và Chương trình tăng cường bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm và cấp nước sạch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới.

Sở KH&CN chủ trì, tham mưu triển khai thực hiện Chương trình chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới, hướng tới nông thôn mới thông minh và Chương trình KH&CN phục vụ xây dựng nông thôn mới.

Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch chủ trì, tham mưu triển khai thực hiện Chương trình Phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới. Nhờ sự phân công rõ ràng, các chương trình được triển khai đồng bộ, tránh chồng chéo, phát huy hiệu quả nguồn lực.

Cùng với đó, Tỉnh cũng kiện toàn bộ máy đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP ở cấp huyện và cấp tỉnh, đảm bảo quy trình minh bạch, chặt chẽ, không để tồn đọng hồ sơ, tạo điều kiện cho các chủ thể phát triển sản xuất kinh doanh ổn định. Việc này góp phần duy trì chuỗi liên kết, không làm gián đoạn quá trình xây dựng thương hiệu sản phẩm địa phương, nhất là trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính.

Lan tỏa OCOP, góp phần dựng xây nền kinh tế nông thôn bền vững

Toàn tỉnh Cao Bằng hiện có 144 sản phẩm OCOP, gồm: 13 sản phẩm OCOP 4 sao và 131 sản phẩm OCOP 3 sao thuộc 4 nhóm sản phẩm: 124 sản phẩm thuộc nhóm thực phẩm, 11 sản phẩm thuộc nhóm đồ uống, 6 sản phẩm thuộc nhóm thủ công mỹ nghệ, 3 sản phẩm thuộc nhóm dịch vụ, du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch với 91 chủ thể, trong đó, 27 hợp tác xã, 7 tổ hợp tác, 10 doanh nghiệp, 47 hộ sản xuất, kinh doanh.

Điểm đáng chú ý là, các sản phẩm OCOP của Cao Bằng đều gắn với thế mạnh truyền thống, phản ánh đậm nét văn hóa ẩm thực và đời sống sinh hoạt của đồng bào các dân tộc, nhất là những sản phẩm mang hương vị đặc trưng ngày Tết như miến dong, lạp sườn, thịt hun khói, gạo nếp Ong, bánh khảo, nấm hương… Sự khác biệt trong hương vị và cách chế biến truyền thống đã tạo giá trị thương hiệu riêng, giúp sản phẩm OCOP của Cao Bằng ngày càng khẳng định chỗ đứng trên thị trường, đặc biệt trong dịp lễ Tết. Không chỉ tiêu thụ trong tỉnh, nhiều sản phẩm đã mở rộng ra thị trường các thành phố lớn và bước đầu tiếp cận kênh xuất khẩu.

Các sản phẩm OCOP của địa phương được trưng bày tại các hội chợ, gian hàng giới thiệu sản phẩm của tỉnh.

Điều quan trọng hơn, OCOP đã tạo ra sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy sản xuất - kinh doanh của người dân: Từ sản xuất manh mún, nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị; từ chỉ chú trọng số lượng sang nâng cao chất lượng, bao bì, mẫu mã, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc. Các sản phẩm đều được chứng nhận an toàn thực phẩm, cấp mã số, mã vạch, bảo hộ nhãn hiệu tập thể hoặc chỉ dẫn địa lý. Nhờ vậy, người tiêu dùng có thêm niềm tin, còn nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp địa phương có thêm động lực để nâng cấp quy trình sản xuất.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định: Chương trình OCOP đã đạt được những kết quả tích cực, tạo ra những chuyển biến mới, đồng bộ trong sản xuất, góp phần phát triển kinh tế khu vực nông thôn và thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới. Công tác đánh giá, phân hạng sản phẩm bước đầu được thực hiện chặt chẽ, công khai, kết quả đánh giá tạo được uy tín, thuyết phục người sản xuất cũng như người tiêu dùng. Thông qua Chương trình OCOP, các sản phẩm có nhiều thay đổi về chất lượng, bao bì, nhãn mác, bộ nhận diện thương hiệu, quy mô sản xuất. Thị trường bán sản phẩm trước đây chủ yếu là trong huyện, xã, các chợ địa phương và bán cho thương lái nay được mở rộng, đưa vào đại lý, siêu thị ở trong tỉnh và các tỉnh, thành phố khắp cả nước.

Có thể khẳng định, OCOP không đơn thuần là chương trình phát triển sản phẩm mà còn là đòn bẩy để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nông thôn mới ở Cao Bằng. Mỗi sản phẩm OCOP được công nhận giống như một "viên gạch" góp phần dựng xây nền kinh tế nông thôn bền vững.

Ở nhiều địa phương, OCOP đã trở thành động lực giúp hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp và hộ sản xuất thay đổi phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả kinh tế. Nhiều hộ gia đình đã vươn lên thoát nghèo, làm giàu từ sản phẩm OCOP. Chẳng hạn, các sản phẩm như miến dong của Nguyên Bình, thịt hun khói Trùng Khánh, lạp sườn Phục Hòa hay gạo nếp Ong Hạ Lang không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn quảng bá hình ảnh đặc sản Cao Bằng đến bạn bè trong và ngoài nước.

Anh Nguyễn Văn Hưng (phường Tân Giang, thành phố Cao Bằng) chia sẻ: "Cuộc sống ngày càng nâng cao, người dân chú trọng hơn đến sức khỏe nên những sản phẩm sạch, rõ nguồn gốc luôn được ưu tiên. Sản phẩm OCOP đã tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng, vì vậy, tôi luôn lựa chọn OCOP khi mua sắm".

Điều đó cho thấy OCOP không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần thay đổi nhận thức, hành vi tiêu dùng của xã hội, khuyến khích phát triển nông nghiệp sạch, bền vững.

Để OCOP phát huy thế mạnh cạnh tranh, Cao Bằng đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, tỉnh chỉ đạo các địa phương hỗ trợ chủ thể đăng ký chứng nhận sản phẩm đạt tiêu chuẩn ISO, VietGAP, qua đó nâng cao giá trị và sức cạnh tranh. Việc xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, đáp ứng nguồn cung bền vững cũng được chú trọng nhằm đảm bảo chất lượng đồng nhất và kiểm soát nguồn gốc sản phẩm.

Tỉnh khuyến khích các chủ thể ứng dụng KH&CN trong bảo quản, chế biến, kéo dài thời gian bảo quản, nâng cao giá trị gia tăng. Song song, các chủ thể được định hướng nâng cấp bao bì, mẫu mã, phù hợp nhu cầu thị trường hiện đại, hướng đến sự tiện lợi, thẩm mỹ và gia tăng giá trị.

Trong lĩnh vực xúc tiến thương mại, tỉnh đã và đang tổ chức nhiều hội chợ, gian hàng quảng bá sản phẩm OCOP, đồng thời hỗ trợ các chủ thể tham gia hội chợ trong và ngoài tỉnh. Đặc biệt, Cao Bằng chú trọng hướng dẫn các chủ thể ứng dụng công nghệ thông tin, bán hàng trực tuyến, livestream trên Facebook, TikTok và đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, Tiki, ocop247.vn… Đây là bước đi cần thiết để sản phẩm OCOP hội nhập sâu hơn vào xu hướng tiêu dùng hiện đại.

Hỗ trợ các chủ thể ứng dụng KH&CN trong khâu bảo quản sản phẩm. Định hướng cho chủ thể về việc nâng cao giá trị sản phẩm, không chạy đua theo số lượng mà cần nâng cao chất lượng sản phẩm, trong đó chú trọng nâng cấp bao bì, mẫu mã sản phẩm theo nhu cầu thị trường, đảm bảo sản phẩm tiện dụng, nâng cao được giá trị sản phẩm. Tổ chức các hội chợ xúc tiến thương mại sản phẩm OCOP; hỗ trợ các chủ thể tham gia các hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại sản phẩm OCOP trong và ngoài tỉnh.

Những kết quả đạt được cho thấy OCOP đã và đang khẳng định vai trò là động lực quan trọng để Cao Bằng thực hiện thành công Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, để chương trình phát triển bền vững, tỉnh cần tiếp tục phát huy nội lực, đồng thời tranh thủ sự hỗ trợ từ Trung ương, mở rộng hợp tác, kết nối thị trường trong và ngoài nước.

Trong giai đoạn tới, Cao Bằng đặt mục tiêu xây dựng OCOP trở thành thương hiệu mạnh, có sức cạnh tranh cao, gắn liền với phát triển nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu, đồng thời kết hợp với phát triển du lịch nông thôn và khai thác lợi thế tỉnh biên giới.

Bằng việc đồng hành, hỗ trợ các chủ thể OCOP trong đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng chuỗi giá trị bền vững, Cao Bằng đang từng bước hiện thực hóa khát vọng phát triển nông nghiệp hiện đại, nông thôn giàu đẹp, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao.