Cảng CMIT TPHCM đạt tổng sản lượng thông qua hơn 2 triệu TEU trong năm 2025.
Kiến trúc lại không gian, định vị lại động lực
Theo định hướng phát triển đa cực - tích hợp - kết nối, TPHCM giữ vai trò trung tâm đô thị lõi, trung tâm tài chính quốc tế và thương mại. Bình Dương trước đây được định hình là trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, công nghiệp thế hệ mới với hạt nhân thu hút FDI. Trong khi đó, Bà Rịa Vũng Tàu trước đây trở thành thủ phủ kinh tế biển, trung tâm năng lượng sạch, công nghiệp nặng gắn với cảng biển và du lịch biển.
Sự tích hợp này giúp TPHCM trở thành trung tâm kinh tế biển lớn nhất Việt Nam với lợi thế từ dầu khí, cảng biển quốc tế, thủy sản, du lịch biển đảo và logistics. Chỉ trong năm 2025, cảng CMIT đạt sản lượng thông qua hơn 2 triệu TEU, cho thấy vai trò cửa ngõ hàng hải quốc tế ngày càng rõ nét.
Về dài hạn, TPHCM đặt mục tiêu đến năm 2030 lọt vào nhóm 100 thành phố có hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo năng động nhất toàn cầu; hình thành hệ sinh thái khoa học công nghệ tập hợp tối thiểu 5.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và ít nhất 5 trung tâm CoE (trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế).
Sau hợp nhất, TPHCM sở hữu quy mô dân số và GRDP vượt trội, tạo lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư và nhân lực chất lượng cao. Trước sáp nhập, TPHCM đã dẫn đầu cả nước về hạ tầng số; trong khi Bà Rịa Vũng Tàu có thế mạnh về thể chế số và hạ tầng số nền tảng. Sự kết hợp này tạo nền tảng cho phát triển hạ tầng số liên vùng, đảm bảo kết nối an toàn và hiệu quả.
Nguồn nhân lực công nghệ thông tin của TPHCM trước đây đạt 4,7 triệu lao động, chiếm 55% nhân lực CNTT cả nước. Bình Dương trước đây có 1,87 triệu lao động, còn Bà Rịa - Vũng Tàu trên 575.000 lao động. Quy mô nhân lực số sau hợp nhất mở ra cơ hội hình thành đội ngũ công nghệ cao quy mô lớn, phục vụ các lĩnh vực AI, bán dẫn, an toàn thông tin và chuyển đổi số.
Tuy vậy, thách thức cũng không nhỏ. Nhu cầu nhân lực cho các ngành công nghệ cao, đặc biệt là AI và bán dẫn, vẫn vượt khả năng cung ứng hiện tại. Theo các chuyên gia, giải pháp trước mắt là đồng bộ hóa chỉ tiêu đào tạo, chuẩn đầu ra, cơ sở dữ liệu lao động; đẩy mạnh đào tạo ngắn hạn về AI, Big Data, Blockchain, an ninh mạng; đồng thời xây dựng bản đồ nhân lực số và hệ thống dự báo cung - cầu kỹ năng.
Về dài hạn, thành phố cần hình thành hệ sinh thái giáo dục đào tạo tích hợp kỹ năng số theo mô hình mở, với các trung tâm đổi mới sáng tạo và kỹ năng số đặt tại TPHCM và các đô thị vệ tinh như Thủ Dầu Một, Vũng Tàu. Cùng với đó là chính sách thu hút chuyên gia công nghệ cao, ưu đãi thuế, môi trường làm việc sáng tạo và kết nối mạng lưới chuyên gia Việt kiều.
Cần khung chỉ số kinh tế số riêng
Hiện chỉ tiêu kinh tế số của TPHCM đã cao hơn mức bình quân cả nước 5-10%. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thành phố cần một bộ chỉ số kinh tế số riêng thay vì chỉ áp dụng bộ chỉ số quốc gia mang tính tổng quát.
Một mô hình 6 trụ cột được đề xuất, giúp nhận diện rõ điểm mạnh - điểm yếu và ưu tiên đầu tư. Trụ cột đầu tiên là dữ liệu, đây là “nhiên liệu” của kinh tế số. Thành phố đang triển khai Đề án Đô thị thông minh, xây dựng kho dữ liệu dùng chung và hệ sinh thái dữ liệu mở, song dữ liệu còn phân tán, thiếu khung pháp lý đầy đủ về bảo vệ và quản trị dữ liệu. Việc bảo đảm an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân là điều kiện tiên quyết để xây dựng “niềm tin số”.
Trụ cột thứ hai là hạ tầng mạng kết nối, “huyết mạch” của kinh tế số, bao gồm 5G, 6G và kết nối nội bộ đến từng khu sản xuất, hộ dân. Trụ cột thứ ba là hạ tầng tính toán và trung tâm dữ liệu. Bài học từ Singapore, nơi có khoảng 70 data center nhưng phải điều chỉnh chiến lược vì hạn chế nguồn điện, cho thấy yêu cầu lớn về quỹ đất, năng lượng và đội ngũ chuyên gia.
Ba trụ cột còn lại gồm nền tảng phát triển ứng dụng, mô hình AI và hệ sinh thái ứng dụng số. Với thị trường hơn 14 triệu dân và sức mua lớn, TPHCM có lợi thế đặc biệt trong phát triển thương mại điện tử, dịch vụ số, nền tảng kết nối doanh nghiệp - người dân - chính quyền.
Năm 2025, việc Tập đoàn SAP (Đức) đầu tư 150 triệu EUR trong 5 năm cho trung tâm R&D tại TPHCM được xem là tín hiệu tích cực về môi trường đầu tư và năng lực thu hút nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, để tiếp tục thu hút thêm các “đại bàng”, bài toán giữ chân và phát triển nhân tài vẫn là điều kiện then chốt.
Với mục tiêu kinh tế số chiếm 40% GRDP vào năm 2030, cùng lợi thế quy mô, hạ tầng và nhân lực, TPHCM đang đứng trước cơ hội lớn để tái định vị trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo và kinh tế số hàng đầu khu vực. Cơ hội chỉ trở thành hiện thực khi thành phố xây dựng được khung thể chế phù hợp, đầu tư bài bản vào hạ tầng và quan trọng nhất là phát triển nguồn nhân lực số đủ mạnh để dẫn dắt tăng trưởng trong kỷ nguyên mới./.
