Không chỉ trồng sả, mà hình thành cả chuỗi sản xuất
Đề tài Ứng dụng khoa học và công nghệ xây dựng mô hình nhân giống, trồng, chế biến và tiêu thụ cây Sả (Cymbopogon) tại các huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa được triển khai với nhiều hợp phần, gồm nhân giống, trồng sả thương phẩm tập trung, trồng phân tán tại các hộ gia đình và chiết xuất tinh dầu.
Quy mô mô hình gồm 10.000 m² nhân giống, 10 ha trồng thương phẩm tập trung, 35 ha trồng phân tán tại hộ gia đình và 1.000 m² dành cho chiết xuất tinh dầu.
Việc tổ chức nhiều khâu trong cùng một mô hình cho thấy hướng tiếp cận không dừng ở việc mở rộng diện tích trồng. Cây sả được đặt trong mối liên kết từ giống, vùng nguyên liệu đến chế biến sản phẩm. Đây là bước quan trọng để chuyển một cây trồng thành sản phẩm hàng hóa có giá trị cao hơn.
Mô hình cũng góp phần thay đổi cách sản xuất của người dân, từ sản xuất truyền thống sang sản xuất hàng hóa gắn với thị trường trong nước. Cùng với đó, đội ngũ cán bộ kỹ thuật, khoa học và quản lý được hình thành thông qua quá trình đào tạo, chuyển giao kỹ thuật.
Tạo việc làm ngay từ vùng nguyên liệu
Một kết quả cụ thể của mô hình là tạo việc làm ổn định cho khoảng 10 - 15 lao động tại địa phương, với mức thu nhập bình quân khoảng 5 - 6 triệu đồng/người/tháng.
Con số này cho thấy giá trị của mô hình không chỉ nằm ở sản phẩm tinh dầu mà còn ở khả năng tạo sinh kế tại chỗ. Khi cây trồng được gắn với chế biến, giá trị được tạo ra ở nhiều công đoạn thay vì chỉ tập trung ở khâu sản xuất nguyên liệu.
Việc chuyển giao kỹ thuật cũng giúp người dân nâng cao năng lực sản xuất, biết lập kế hoạch và tiếp cận thị trường tốt hơn. Đây là yếu tố quan trọng đối với những vùng sản xuất muốn phát triển ổn định, bởi mở rộng diện tích nhưng thiếu kỹ thuật hoặc thiếu thị trường sẽ khó tạo ra hiệu quả lâu dài.
Mô hình đồng thời góp phần giảm tác động của thuốc bảo vệ thực vật, hạn chế chất thải từ bao bì và hướng tới môi trường sản xuất an toàn hơn.
Từ cây sả, câu chuyện của mô hình vì vậy không chỉ là câu chuyện về một loại cây trồng mới. Đó là câu chuyện về cách tổ chức lại sản xuất: có vùng nguyên liệu, có kỹ thuật, có chế biến và có thị trường. Khi những khâu này được kết nối, một sản phẩm nông nghiệp địa phương có thêm cơ hội tạo giá trị và trở thành sinh kế bền vững hơn cho người dân miền núi./.
