Từ STEM đến AI: Chuẩn bị nguồn nhân lực số ngay từ trường phổ thông

Ngày 24/5/2026, tại Hà Nội, Vòng chung kết toàn quốc cuộc thi Green STEM 2026 diễn ra với sự tham gia của 33 đội thi đến từ 19 trường tiểu học và trung học cơ sở của Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hưng Yên và Vĩnh Phúc. 

Cuộc thi do Viện Khoa học Giáo dục và Phát triển kỹ năng thuộc Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam tổ chức.

Phát biểu tại sự kiện, Tiến sĩ Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, Trưởng ban chuyên môn cuộc thi cho rằng, trong bối cảnh đất nước đang triển khai mạnh mẽ Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết 71 về đột phá giáo dục và đào tạo, việc đưa STEM vào trường học từ sớm, đặc biệt ở bậc tiểu học, có ý nghĩa nền tảng trong việc hình thành nguồn nhân lực công nghệ cho tương lai.

Theo tiến sỹ Nguyễn Quân, STEM không chỉ là phương pháp giáo dục tích hợp mà còn là “tiền đề để đưa giáo dục AI vào giáo dục phổ thông”, giúp học sinh sớm hình thành tư duy công nghệ, năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng với nền kinh tế số. Ông cũng đánh giá cao nỗ lực của ngành giáo dục trong việc thúc đẩy STEM trong chương trình phổ thông thông qua xây dựng học liệu, đào tạo giáo viên và tổ chức các hoạt động trải nghiệm khoa học cho học sinh.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thành, Hiệu trưởng Trường Bồi dưỡng cán bộ giáo dục Hà Nội, Trưởng ban Giám khảo cuộc thi, Green STEM 2026 được xây dựng theo hướng tạo môi trường để học sinh phát triển năng lực khoa học, kỹ thuật, công nghệ và tư duy sáng tạo thông qua trải nghiệm thực tế. 

Với chủ đề “Cân bằng sinh thái - Ecological Balance”, cuộc thi tập trung vào các nội dung như thiết kế cơ khí, robot, lập trình và các nhiệm vụ khoa học – công nghệ gắn với bảo vệ môi trường, tái chế, tiết kiệm năng lượng và xây dựng đô thị xanh.

Theo Ban Tổ chức, một trong những hạn chế hiện nay là STEM tại nhiều nơi vẫn bị hiểu đơn giản là lắp ráp robot hoặc học lập trình, trong khi giá trị cốt lõi của STEM là hình thành tư duy khoa học, khả năng sáng tạo và năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn. Chính vì vậy, Green STEM 2026 được thiết kế theo hướng “học qua trải nghiệm”, khuyến khích học sinh quan sát, đặt câu hỏi, thử nghiệm, cải tiến và hoàn thiện giải pháp thay vì chỉ tiếp cận lý thuyết.

Điểm nổi bật của cuộc thi là cách tiếp cận tôn trọng năng lực riêng của từng học sinh. Có em mạnh về cơ khí và nguyên lý vận hành, có em nổi bật ở tư duy khoa học và thí nghiệm, trong khi nhiều học sinh có thế mạnh về lập trình, điều khiển hoặc phân tích dữ liệu. Vì vậy, cuộc thi được thiết kế với nhiều bảng thi và hướng tiếp cận khác nhau nhằm tạo điều kiện để học sinh phát huy tối đa năng lực cá nhân.

Kết thúc cuộc thi, Ban Tổ chức đã trao 6 giải Nhất, 11 giải Nhì và 16 giải Ba cho các đội thi xuất sắc. Những đội có thành tích nổi bật sẽ tiếp tục được lựa chọn, bồi dưỡng để tham gia World GreenMech Contest - sân chơi STEM quốc tế dành cho học sinh trong khu vực.

Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, năm 2024 cả nước có hơn 218.000 sinh viên tuyển mới thuộc các ngành STEM, chiếm khoảng 36% tổng số sinh viên tuyển sinh trên toàn quốc. Quy mô đào tạo STEM tăng 10,6% so với năm 2023.