Tri thức số bắt đầu từ cộng đồng
Khác với cách triển khai theo chiều "từ trên xuống", Lào Cai lựa chọn hướng đi từ thực tiễn đời sống, bắt đầu từ mỗi người dân, mỗi thôn bản. Những lớp học số không chỉ diễn ra trong hội trường mà còn hiện diện tại nhà văn hóa, chợ phiên, thậm chí ngay trong từng gia đình. Ở đó, người dân được hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, truy cập Internet, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt… bằng phương pháp trực quan, dễ hiểu. Cách làm "cầm tay chỉ việc" giúp xóa bỏ tâm lý e ngại, tạo điều kiện để người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, nhanh chóng tiếp cận công nghệ.
Từ những thao tác đơn giản như tra cứu thông tin, gọi video cho người thân, đến việc cập nhật kiến thức sản xuất, kinh doanh trên nền tảng số, công nghệ đang từng bước đi vào đời sống thường nhật. Người dân không chỉ tiếp cận mà còn chủ động khai thác lợi ích của môi trường số, qua đó thay đổi tư duy, phương thức sinh hoạt và sản xuất. Chính sự chuyển biến từ nhận thức đến hành động này là nền tảng quan trọng để hình thành xã hội số từ cơ sở.
Dữ liệu số – nền tảng tạo đột phá phát triển
Song song với phổ cập tri thức số, Lào Cai đặc biệt chú trọng xây dựng và khai thác dữ liệu số, yếu tố được xem là "trục xương sống" của chuyển đổi số. Các cơ sở dữ liệu trên nhiều lĩnh vực như dân cư, đất đai, y tế, giáo dục được từng bước hoàn thiện, kết nối và chia sẻ, phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước cũng như nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.
Khi dữ liệu được số hóa và liên thông, việc giải quyết thủ tục hành chính trở nên nhanh chóng, minh bạch hơn, đồng thời mở ra cơ hội phát triển các dịch vụ, mô hình kinh tế số. Người dân có thể tiếp cận thông tin thị trường, kết nối tiêu thụ sản phẩm, ứng dụng công nghệ trong sản xuất… qua đó nâng cao giá trị hàng hóa và mở rộng không gian phát triển.
Thực tế cho thấy, dữ liệu số không chỉ phục vụ quản lý mà còn tạo điều kiện để người dân tham gia sâu hơn vào các hoạt động kinh tế - xã hội, từng bước hình thành nền kinh tế số từ cơ sở.
"Công dân số" – yếu tố quyết định thành công
Đằng sau những chuyển biến tích cực là vai trò nòng cốt của hệ thống tổ công nghệ số cộng đồng, lực lượng trực tiếp đưa công nghệ đến gần người dân. Với hàng nghìn tổ được thành lập, các thành viên không chỉ am hiểu công nghệ mà còn thấu hiểu phong tục, ngôn ngữ địa phương, từ đó lựa chọn cách hướng dẫn phù hợp, giúp người dân dễ tiếp cận và ứng dụng hiệu quả.
Một điểm đáng chú ý là tinh thần học tập cộng đồng được phát huy mạnh mẽ. Ở nhiều nơi, người dân chủ động chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau trong việc sử dụng công nghệ. Mô hình "người biết dạy người chưa biết" đã tạo nên môi trường học tập gần gũi, giúp tri thức số lan tỏa nhanh chóng và bền vững.
Phong trào "Bình dân học vụ số" vì thế không chỉ dừng lại ở việc phổ cập kỹ năng cơ bản mà còn góp phần hình thành lớp "công dân số", những người có khả năng sử dụng công nghệ, hiểu biết về môi trường số và sẵn sàng tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội trên nền tảng số.
Từ phong trào đến động lực phát triển bền vững
Có thể thấy, điểm nổi bật trong cách làm của Lào Cai là sự kết hợp chặt chẽ giữa tri thức, dữ liệu và con người. Tri thức số được phổ cập rộng rãi; dữ liệu số được xây dựng và khai thác hiệu quả; con người được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chính sách. Chính sự kết hợp này đã tạo nên nền tảng vững chắc cho chuyển đổi số toàn diện.
Từ thực tiễn triển khai, "Bình dân học vụ số" đang dần trở thành một chiến lược phát triển lâu dài, góp phần cụ thể hóa các chủ trương lớn về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.
Khi mỗi người dân trở thành một chủ thể số, mỗi cộng đồng trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái số, chuyển đổi số sẽ không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý mà trở thành động lực phát triển chung của toàn xã hội.
Với hướng đi đúng đắn, phù hợp với đặc thù địa phương, Lào Cai đang từng bước khẳng định cách tiếp cận hiệu quả: Bắt đầu từ tri thức cộng đồng, xây dựng nền tảng dữ liệu và phát huy vai trò con người. Đây chính là cơ sở để địa phương tạo đột phá, phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên số.
