Mới đây, tại Viện Các Khoa học Trái đất (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), Ban Chấp hành Chi đoàn Viện đã tổ chức Seminar khoa học thanh niên với chủ đề “Ứng dụng chuyển đổi số và các công cụ AI trong nghiên cứu Khoa học Trái đất”.
Tại seminar, nhiều nội dung cho thấy chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang từng bước thay đổi cách thức tổ chức và triển khai hoạt động nghiên cứu. Các công cụ số giúp tự động hóa nhiều khâu, từ thu thập, xử lý dữ liệu đến phân tích và xây dựng mô hình, qua đó nâng cao khả năng xử lý các tập dữ liệu lớn và phức tạp.
Đối với lĩnh vực Khoa học Trái đất, vốn phụ thuộc vào dữ liệu địa chất, địa vật lý và môi trường, việc ứng dụng AI đang mở ra cách tiếp cận mang tính đột phá, góp phần nâng cao độ chính xác trong dự báo thiên tai, biến đổi khí hậu và đánh giá tài nguyên.
TS. Nguyễn Xuân Anh, Viện trưởng Viện Các Khoa học trái đất phát biểu chỉ đạo Hội nghị.
Phát biểu tại Chương trình, TS. Nguyễn Xuân Anh, Viện trưởng Viện Các Khoa học trái đất nhấn mạnh, việc lựa chọn chủ đề chuyển đổi số và AI phù hợp với xu thế phát triển của khoa học hiện đại, đồng thời là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng nghiên cứu và năng lực cạnh tranh của đơn vị. Việc chủ động tiếp cận và làm chủ các công nghệ mới sẽ tạo điều kiện để đội ngũ cán bộ trẻ phát huy năng lực, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hoạt động khoa học công nghệ.
Bên cạnh công nghệ, yếu tố con người tiếp tục được xác định là then chốt. Việc triển khai chuyển đổi số trong nghiên cứu đòi hỏi đội ngũ cán bộ khoa học không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải có kỹ năng số, đáp ứng yêu cầu mới của hoạt động khoa học công nghệ.
Theo Nghị quyết 57-NQ/TW, dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng công nghệ số được xác định là hạ tầng chiến lược, đóng vai trò quyết định trong nâng cao năng lực khoa học công nghệ quốc gia.
Những nội dung trao đổi tại seminar cho thấy rõ yêu cầu đổi mới cách thức tổ chức nghiên cứu, trong đó hoạt động khoa học công nghệ cần chuyển từ “tự đề xuất” sang “đặt hàng” theo nhu cầu thực tế.
Với lĩnh vực Khoa học Trái đất, các nghiên cứu được định hướng tập trung vào những vấn đề cụ thể như dự báo sạt lở đất ở miền núi phía Bắc, cảnh báo động đất tại khu vực Tây Bắc, hay xây dựng bản đồ số tài nguyên phục vụ quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
Trong điều kiện Việt Nam chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu và thiên tai, việc ứng dụng chuyển đổi số và AI không chỉ nâng cao chất lượng dự báo mà còn hỗ trợ trực tiếp cho công tác quản lý tài nguyên, quy hoạch và giảm thiểu rủi ro.
Thực tế cho thấy, một số hướng nghiên cứu bước đầu phát huy hiệu quả, như phân tích dữ liệu địa chấn phục vụ cảnh báo động đất hay số hóa dữ liệu địa chất phục vụ quy hoạch khai thác tài nguyên.
Cơ chế “đặt hàng” nghiên cứu đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến các viện nghiên cứu. Trong đó, việc chia sẻ dữ liệu trên các nền tảng dùng chung được xem là điều kiện quan trọng để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở, đúng định hướng mà Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra.
Chuyển đổi số đang làm thay đổi cách tổ chức hoạt động nghiên cứu, thúc đẩy hình thành các nền tảng dữ liệu mở và mô hình hợp tác liên ngành, tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Toàn cảnh Hội nghị.
Có thể thấy, chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đang trở thành yếu tố làm thay đổi phương thức tổ chức nghiên cứu, thúc đẩy hình thành các nền tảng dữ liệu và mô hình hợp tác liên ngành. Từ các diễn đàn khoa học, những định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW đang từng bước được cụ thể hóa, góp phần đưa hoạt động khoa học công nghệ gắn chặt hơn với phát triển kinh tế - xã hội.
