Theo Quyết định số 749/QĐ-TTg về phê duyệt "Chương trình chuyển đổi số Quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030", nông nghiệp là một trong tám lĩnh vực ưu tiên thực hiện chuyển đổi số. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nông nghiệp Việt Nam hiện vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc triển khai công nghệ số, điều này đòi hỏi các giải pháp mạnh mẽ và toàn diện để thúc đẩy quá trình chuyển đổi.
Thách thức trong chuyển đổi số nông nghiệp
Một trong những vấn đề lớn nhất trong việc triển khai chuyển đổi số cho nông nghiệp chính là sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng công nghệ tại các vùng nông thôn. Hệ thống mạng Internet, điện thoại di động thông minh và các thiết bị công nghệ tiên tiến ở nhiều khu vực còn yếu, không đủ để đáp ứng nhu cầu của các nông hộ. Điều này khiến việc áp dụng các công nghệ mới trở nên khó khăn đối với phần lớn người nông dân. Thêm vào đó, kỹ năng sử dụng công nghệ của nông dân, đặc biệt là những người già và không có nhiều điều kiện học hỏi, còn rất hạn chế. Điều này là một trong những rào cản lớn trong việc ứng dụng các công nghệ mới như IoT (Internet vạn vật), AI (Trí tuệ nhân tạo) hay Big Data vào nông nghiệp.
Một vấn đề khác là sự thiếu đồng bộ trong cơ sở dữ liệu số phục vụ nông nghiệp. Dù đã có nhiều sáng kiến về chuyển đổi số trong nông nghiệp, nhưng các dữ liệu liên quan đến sản xuất, tiêu thụ và chế biến nông sản vẫn được lưu trữ một cách phân tán, chưa được đồng bộ và hệ thống hóa. Các ứng dụng phần mềm hay nền tảng số còn thiếu tính liên kết, khiến cho nông dân và doanh nghiệp khó tiếp cận và áp dụng hiệu quả.
Ngoài ra, nông nghiệp thông minh, nông nghiệp công nghệ cao cần một khoản đầu tư lớn vào cơ sở vật chất và công nghệ. Điều này dẫn đến việc các hộ nông dân và các hợp tác xã khó có đủ nguồn lực tài chính để đầu tư vào những công nghệ tiên tiến này. Mặc dù các chương trình hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức quốc tế đã được triển khai, nhưng nguồn vốn vẫn còn hạn chế và chưa đủ để thúc đẩy quá trình chuyển đổi toàn diện.
Một yếu tố quan trọng khác là quá trình nghiên cứu và chuyển giao khoa học công nghệ trong nông nghiệp vẫn chưa theo kịp với nhu cầu thực tiễn. Các tiêu chuẩn và quy trình về sản xuất nông nghiệp công nghệ cao chưa được xây dựng đầy đủ, dẫn đến việc triển khai công nghệ vào sản xuất chưa được đồng bộ và hiệu quả. Việc thiếu các quy chuẩn về sản xuất nông sản thông minh khiến cho nông dân không có định hướng rõ ràng trong việc áp dụng công nghệ vào các khâu sản xuất và tiêu thụ.
Cơ hội từ đại dịch Covid-19 và chuyển đổi số trong nông nghiệp
Mặc dù gặp nhiều thách thức, nhưng đại dịch Covid-19 đã tạo ra một cú hích lớn đối với chuyển đổi số trong nông nghiệp. Khi dịch bệnh diễn ra, các hoạt động giao thương và tiêu thụ sản phẩm nông sản bị gián đoạn, đẩy nhanh xu hướng ứng dụng công nghệ trong chuỗi cung ứng nông sản. Các doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân đã sử dụng các nền tảng số để duy trì hoạt động sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và các nền tảng kết nối trực tuyến như sàn giao dịch nông sản, các ứng dụng bán hàng, livestream bán nông sản đã giúp đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm nông sản trong bối cảnh giãn cách xã hội.
Bên cạnh đó, nhiều địa phương đã triển khai các mô hình nông nghiệp số, trong đó ứng dụng công nghệ IoT trong việc giám sát và quản lý sản xuất, từ việc tưới tiêu, bón phân đến việc theo dõi sự phát triển của cây trồng. Các mô hình nông nghiệp thông minh đã giúp nông dân giảm chi phí, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc chuyển đổi số trong nông nghiệp, mặc dù gặp phải không ít khó khăn, nhưng đã cho thấy tiềm năng lớn để phát triển bền vững trong tương lai.
Giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp Việt Nam
Để giải quyết những vấn đề đang tồn tại và thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp, các giải pháp sau đây là rất cần thiết:
- Tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số: Tuyên truyền và giáo dục về lợi ích của chuyển đổi số là yếu tố quan trọng để thay đổi nhận thức của người dân, đặc biệt là nông dân. Các chương trình đào tạo, hội thảo và mô hình khuyến nông cần được triển khai để giới thiệu các công nghệ mới và cách ứng dụng vào sản xuất, tiêu thụ và quản lý nông sản. Chính quyền và các tổ chức cần cung cấp các khóa đào tạo kỹ năng số cho nông dân để nâng cao năng lực sử dụng các thiết bị công nghệ.
- Xây dựng chính quyền số và các dịch vụ công trực tuyến: Chính quyền các cấp cần đẩy mạnh xây dựng dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng số liên thông giữa các cơ quan nhà nước, các doanh nghiệp và người dân. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao tính minh bạch trong việc triển khai các chính sách, hỗ trợ nông dân trong việc cấp giấy chứng nhận sản phẩm, các thủ tục hành chính liên quan đến đất đai và tín dụng.
- Tăng cường hỗ trợ chính sách và tài chính cho nông dân: Chính phủ cần triển khai các chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng cho nông dân và các hợp tác xã trong việc đầu tư vào công nghệ, mở rộng quy mô sản xuất và cải tiến chất lượng sản phẩm. Các nguồn vốn này cần được tiếp cận dễ dàng và nhanh chóng để đảm bảo tính khả thi của các mô hình nông nghiệp thông minh.
- Phát triển hệ thống bản đồ số và cơ sở dữ liệu đồng bộ: Xây dựng bản đồ số nông nghiệp và cơ sở dữ liệu về sản phẩm nông sản sẽ giúp nông dân dễ dàng tiếp cận các thông tin về đất đai, khí hậu, giống cây trồng, vật nuôi và thị trường. Các công ty công nghệ có thể hợp tác với chính phủ và các địa phương để xây dựng các hệ thống thông tin giúp doanh nghiệp và nông dân cải thiện năng suất và quản lý sản xuất.
- Ứng dụng công nghệ trong kinh tế tuần hoàn: Thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn, nơi các phế phẩm, phụ phẩm nông nghiệp được tái sử dụng làm nguyên liệu cho các quá trình sản xuất khác. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu lãng phí mà còn tăng cường bảo vệ môi trường và tiết kiệm chi phí sản xuất.
- Phát triển thương mại điện tử cho nông sản: Các sàn giao dịch thương mại điện tử và các nền tảng bán hàng trực tuyến cần được phát triển mạnh mẽ, giúp nông dân dễ dàng tiếp cận thị trường tiêu thụ và quảng bá sản phẩm. Bên cạnh đó, các hệ thống thanh toán điện tử, vận chuyển và phân phối nông sản cũng cần được hoàn thiện để hỗ trợ nông dân trong việc tiêu thụ sản phẩm nhanh chóng và hiệu quả.
- Phát triển xã hội số trong nông thôn mới: Xây dựng và phát triển xã hội số ở các vùng nông thôn thông qua việc áp dụng công nghệ số trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế, văn hóa và môi trường. Các dịch vụ công trực tuyến và các ứng dụng di động cần được phát triển để hỗ trợ người dân trong việc tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.
Ứng dụng công nghệ số trong nông nghiệp Việt Nam là xu hướng tất yếu giúp ngành nông nghiệp phát triển bền vững, nâng cao năng suất và cải thiện chất lượng sản phẩm. Mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với các giải pháp đồng bộ và sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ, các tổ chức và doanh nghiệp, nông nghiệp Việt Nam có thể tận dụng tối đa tiềm năng của công nghệ số để chuyển mình thành ngành nông nghiệp thông minh, hiệu quả và bền vững./.
