Đảng sâm là cây dược liệu được trồng tại nhiều khu vực miền núi thuộc tỉnh Kon Tum trước đây, trong đó có vùng Ngọc Linh, Măng Ri và Măng Đen, nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Cây phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương và có giá trị trong phát triển vùng dược liệu.
Khi diện tích sản xuất được mở rộng, sâu bệnh cũng trở thành một trong những yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng củ đảng sâm. Thực tế tại vùng trồng ghi nhận nhiều đối tượng gây hại như bệnh héo vàng, thối củ, gỉ sắt, tuyến trùng nốt sưng và rệp muội bông.
Để giải quyết vấn đề này, Viện Bảo vệ thực vật đã triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ nghiên cứu các biện pháp phòng trừ sâu bệnh trên cây đảng sâm, hướng tới xây dựng giải pháp phù hợp với yêu cầu sản xuất dược liệu an toàn.
Nhận diện tác nhân để phòng trừ
Một trong những kết quả quan trọng của nghiên cứu là xác định hệ thống sâu hại, bệnh hại và các loài thiên địch xuất hiện trên cây đảng sâm.
Nhóm nghiên cứu đồng thời làm rõ đặc điểm của một số đối tượng gây hại chính. Trong đó, nấm Fusarium oxysporum được xác định là tác nhân gây bệnh héo vàng; rệp muội bông cũng là một trong những đối tượng được nghiên cứu về đặc điểm sinh học và khả năng gây hại.
Từ kết quả nghiên cứu và thực nghiệm, quy trình kỹ thuật phòng trừ tổng hợp sâu bệnh hại trên cây đảng sâm đã dần được hoàn thiện.
Từ kết quả điều tra, nhóm nghiên cứu xây dựng bộ hình ảnh nhận diện sâu bệnh để phục vụ hướng dẫn kỹ thuật tại vùng trồng. Việc xác định đúng đối tượng gây hại là cơ sở để người sản xuất lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp, thay vì sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo kinh nghiệm.
Trên cơ sở đó, nhiều biện pháp phòng trừ được kết hợp theo hướng quản lý tổng hợp. Thay vì phụ thuộc vào thuốc hóa học, quy trình ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học cùng với các biện pháp canh tác phù hợp để kiểm soát sâu bệnh.
Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa đối với cây dược liệu, bởi yêu cầu kiểm soát dư lượng và bảo đảm chất lượng nguyên liệu là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình sản xuất.
Hướng tới vùng dược liệu an toàn
Các giải pháp được áp dụng tại mô hình ở một số vùng trồng đảng sâm. Theo kết quả nhiệm vụ, mô hình cho thấy hiệu quả trong kiểm soát sâu bệnh, góp phần cải thiện năng suất và chất lượng củ.
Từ kết quả nghiên cứu và thực nghiệm, quy trình kỹ thuật phòng trừ tổng hợp sâu bệnh hại trên cây đảng sâm đã được hoàn thiện theo nguyên tắc, tiêu chuẩn GACP-WHO - thực hành tốt trồng trọt và thu hái cây thuốc theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới.
Điểm đáng chú ý của quy trình là kết hợp nhiều giải pháp từ nhận diện sâu bệnh, theo dõi quá trình phát sinh đến áp dụng biện pháp canh tác và chế phẩm sinh học. Qua đó, việc bảo vệ cây trồng được thực hiện theo hướng phòng ngừa và quản lý tổng hợp thay vì chỉ xử lý khi dịch hại đã phát triển mạnh.
Đối với vùng trồng cây dược liệu, giảm phụ thuộc vào thuốc hóa học không chỉ có ý nghĩa về môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng nguyên liệu. Đây là điều kiện cần thiết khi phát triển sản xuất đảng sâm theo các tiêu chuẩn về dược liệu an toàn.
Kết quả nghiên cứu cho thấy các giải pháp sinh học có thể trở thành một thành phần quan trọng trong bảo vệ cây dược liệu. Việc kết hợp nghiên cứu tác nhân gây bệnh với chế phẩm sinh học và biện pháp canh tác tạo cơ sở để chuyển từ cách phòng trừ riêng lẻ sang quản lý sâu bệnh tổng hợp.
Từ một bài toán cụ thể của cây đảng sâm, nghiên cứu cũng cho thấy vai trò của khoa học và công nghệ trong bảo vệ nguồn nguyên liệu sinh học có giá trị, góp phần duy trì năng suất, chất lượng và tạo nền tảng cho phát triển vùng dược liệu theo hướng an toàn, bền vững.
