Vận hành Quỹ KH,CN&ĐMST: Minh bạch nguồn lực, lấy kết quả đầu ra làm thước đo trung tâm

Bộ KH&CN vừa ban hành Thông tư số 17/2026/TT-BKHCN kèm theo Điều lệ mẫu về tổ chức và hoạt động của Quỹ phát triển KH,CN&ĐMST áp dụng thống nhất từ trung ương đến địa phương, có hiệu lực từ ngày 16/4/2026. 

Lần đầu tiên, một hành lang pháp lý đồng bộ được thiết lập cho toàn hệ thống quỹ, tạo nền tảng cho quản trị thống nhất nhưng vẫn bảo đảm tính chủ động, linh hoạt theo thực tiễn.

Không vì lợi nhuận, vận hành theo cơ chế thị trường

Theo quy định, các Bộ, ngành, địa phương căn cứ Điều lệ mẫu để ban hành và hoàn thiện Điều lệ tổ chức, hoạt động của Quỹ thuộc phạm vi quản lý, đồng thời rà soát, điều chỉnh các quy định hiện hành trong thời hạn quy định.

Quỹ được xác định là tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì lợi nhuận, có tư cách pháp nhân, tiếp nhận và sử dụng nguồn lực từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác. Mục tiêu xuyên suốt là thúc đẩy KH,CN&ĐMST trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức.

Quỹ được định vị theo hướng thúc đẩy KH,CN&ĐMST trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức.

Một điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung nội hàm "đổi mới sáng tạo", bảo đảm thống nhất với Luật KH,CN&ĐMST năm 2025, đồng thời thiết lập cơ chế quản trị rủi ro phù hợp với đặc thù nghiên cứu. Các rủi ro khách quan, phát sinh ngoài dự kiến nhưng tuân thủ đúng quy trình có thể được xem xét chấp nhận; việc đánh giá theo từng giai đoạn là cơ sở để quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt nhiệm vụ, bảo đảm linh hoạt và hiệu quả.

Cùng với đó, yêu cầu ứng dụng nền tảng số trong quản lý, giám sát, đánh giá được đặt ra xuyên suốt, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong vận hành Quỹ. Các cơ chế mới như đồng tài trợ giữa Nhà nước với doanh nghiệp, tiếp nhận nguồn lực ngoài ngân sách, tăng cường trách nhiệm giải trình và giám sát cũng được thiết kế đồng bộ, hướng tới quản trị hiện đại.

Về mục tiêu hoạt động, Quỹ được định vị theo hướng thúc đẩy KH,CN&ĐMST trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức. Các hoạt động tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ không dàn trải mà tập trung giải quyết các bài toán lớn của ngành, lĩnh vực và địa phương; đồng thời nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Toàn bộ hoạt động quản lý được định hướng theo kết quả đầu ra, gắn chặt với nhu cầu của thị trường; góp phần hình thành hệ sinh thái KH,CN&ĐMST hiệu quả, liên kết giữa Nhà nước - viện, trường - doanh nghiệp.

Đáng chú ý, toàn bộ quy trình lựa chọn nhiệm vụ và chủ thể thực hiện được tổ chức theo nguyên tắc công khai, minh bạch, cạnh tranh, không phân biệt đối xử. Sự tham gia sâu của doanh nghiệp trong các hội đồng tư vấn, đánh giá góp phần đưa "tín hiệu thị trường" trở thành tiêu chí quan trọng trong phân bổ nguồn lực.

Cơ chế đồng tài trợ được quy định rõ theo hướng ngân sách nhà nước ưu tiên cho giai đoạn nghiên cứu cơ bản và ứng dụng, trong khi tỷ lệ đóng góp của doanh nghiệp tăng dần theo mức độ hoàn thiện và khả năng thương mại hóa của công nghệ. Cách tiếp cận này không chỉ huy động hiệu quả nguồn lực xã hội mà còn thúc đẩy gắn kết giữa nghiên cứu - ứng dụng - thị trường.

Quản trị theo kết quả, chấp nhận rủi ro có kiểm soát

Một thay đổi mang tính bản chất được thiết lập trong Thông tư là chuyển từ "quản lý theo đầu vào" sang "quản lý theo kết quả đầu ra". Theo đó, việc cấp kinh phí được thực hiện theo các mốc đánh giá gắn với tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ, thay vì cấp phát dàn trải, đồng thời cho phép điều chỉnh, tiếp tục hoặc chấm dứt nhiệm vụ trên cơ sở kết quả đánh giá.

Quỹ vận hành theo cơ chế quản trị rủi ro, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong xây dựng kế hoạch, giám sát, đánh giá và công khai nguồn lực được yêu cầu triển khai xuyên suốt, hướng tới quản trị hiện đại, minh bạch và theo thời gian thực.

Đặc biệt, cơ chế tổ chức được điều chỉnh theo hướng phân định rõ vai trò: Hội đồng quản lý tập trung vào định hướng chiến lược và giám sát; Cơ quan điều hành chủ động triển khai các hoạt động tài trợ, đặt hàng, hỗ trợ và các hoạt động khác của Quỹ theo quy định của pháp luật và Điều lệ, bảo đảm tính linh hoạt và kịp thời trong quá trình tổ chức thực hiện.

Cơ chế quản trị rủi ro, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình được thiết kế đồng bộ, cho phép chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo; bảo đảm Quỹ vận hành minh bạch, hiệu quả và phù hợp với thông lệ quản trị hiện đại. Việc đánh giá rủi ro được thực hiện thông qua hội đồng khoa học hoặc chuyên gia độc lập, làm căn cứ để quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt nhiệm vụ.

Thông tư cũng nhấn mạnh yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, không áp đặt mô hình cứng nhắc, tạo điều kiện để các Bộ, ngành, địa phương chủ động lựa chọn mô hình vận hành phù hợp với thực tiễn.

Với Thông tư 17/2026/TT-BKHCN, một nền tảng thể chế mới cho các Quỹ KH,CN&ĐMST đã được định hình rõ nét: Từ chuẩn hóa vận hành, minh bạch hóa tài trợ đến quản lý theo kết quả và chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Không chỉ hoàn thiện cơ chế tài chính cho KH,CN&ĐMST, đây còn là cú hích quan trọng thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển thực chất, gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước - viện/trường - doanh nghiệp, qua đó đóng góp trực tiếp vào mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, KH,CN&ĐMST.