Việt Nam – Nhật Bản tìm giải pháp biến chất thải thành tài nguyên

Ngày 05/11/2026, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam phối hợp với Ủy ban Năng lượng nguyên tử Nhật Bản (JAEC), Học viện Công nghệ Tokyo, Đại học Tokyo và Công ty VREC tổ chức seminar khoa học với chủ đề “Hướng tới quản lý NORM an toàn và bền vững thông qua kinh tế tuần hoàn và gia tăng giá trị tài nguyên”.

Seminar tập trung vào bài toán quản lý an toàn chất thải NORM, đồng thời tìm kiếm các giải pháp công nghệ để thu hồi những thành phần có giá trị, giảm lượng chất thải phải lưu giữ hoặc chôn lấp tại Việt Nam.

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định nhấn mạnh vai trò của khoa học và công nghệ trong giải quyết những thách thức về quản lý chất thải từ quá trình khai thác khoáng sản chiến lược, đặc biệt là NORM.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, ứng dụng công nghệ để chiết tách các nguyên tố đồng hành có giá trị là hướng tiếp cận nhằm biến chất thải thành tài nguyên, giảm gánh nặng xử lý và từng bước phát triển kinh tế tuần hoàn. 

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần những nỗ lực bền bỉ, lâu dài, bảo đảm giải pháp không chỉ khả thi về công nghệ mà còn hiệu quả về kinh tế và đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường.

Bộ KH&CN kỳ vọng sự hợp tác sâu rộng giữa các nhà khoa học, chuyên gia Việt Nam và Nhật Bản sẽ giúp chuyển những định hướng đó thành giải pháp công nghệ phù hợp, có thể triển khai hiệu quả tại Việt Nam.

Theo Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, chất thải NORM phát sinh với khối lượng lớn từ nhiều nguồn, đặc biệt là hoạt động khai thác khoáng sản. Trong chất thải có các nguyên tố phóng xạ như uranium, thorium, radium và những nguyên tố có giá trị khác như sắt, mangan, crom, scandium.

Nghiên cứu tách chiết, thu hồi các thành phần này có thể mang lại lợi ích cho cả nhà khoa học, cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Nhà khoa học có điều kiện nâng cao năng lực thông qua nghiên cứu, phát triển công nghệ; doanh nghiệp có thể thu hồi nguyên tố có giá trị, gia tăng giá trị tài nguyên và giảm chi phí chôn lấp.

Theo Viện NLNT Việt Nam, chất thải NORM phát sinh với khối lượng lớn từ nhiều nguồn, đặc biệt là hoạt động khai thác khoáng sản. Các nguyên tố phóng xạ có giá trị chiến lược quan trọng trong công nghiệp (như Uranium, Thorium, Radium) và các nguyên tố không phóng xạ có giá trị (như sắt, mangan, crom, scandium). Việc tách chiết, thu hồi các nguyên tố này tạo ra một hệ sinh thái (ecosystem) mang lại lợi ích cho 3 nhà: 

(1) Đối với nhà khoa học, giúp nâng cao năng lực khi tham gia vào công tác này; 

(2) Đối với cơ quan quản lý, có thể chuyển đổi từ quản lý lưu giữ chôn lấp truyền thống sang hình thức khác do tính phóng xạ đã giảm đi, sử dụng như vật liệu cho các ngành khác (ví dụ: xây dựng, làm đường…); 

(3) Đối với doanh nghiệp, có thể thu hồi các nguyên tố có giá trị để gia tăng giá trị cho doanh nghiệp và giảm chi phí chôn lấp.

Ngoài ra, với cơ quan quản lý, việc giảm tính phóng xạ của chất thải mở ra khả năng áp dụng phương án quản lý khác ngoài lưu giữ, chôn lấp truyền thống. Khả năng sử dụng phần vật liệu còn lại trong các lĩnh vực như xây dựng, làm đường cũng được đặt ra, gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn bức xạ.

Tại seminar, các nhà quản lý, chuyên gia và nhà khoa học trong nước, quốc tế cùng trao đổi kinh nghiệm quản lý an toàn vật liệu, phế thải NORM; cập nhật các hướng dẫn quốc tế về an toàn bức xạ và công nghệ thu hồi, tách chiết những nguyên tố có giá trị.

Các thảo luận tập trung vào mối liên hệ giữa hiệu quả thu hồi tài nguyên và yêu cầu an toàn trong xử lý chất thải. Bên cạnh lựa chọn công nghệ, các đại biểu cũng phân tích những thách thức đối với nhà khoa học và cơ quan hỗ trợ doanh nghiệp khi triển khai giải pháp vào thực tế.

Tiềm năng thu hồi tài nguyên từ chất thải NORM được nhìn nhận cùng với yêu cầu nghiên cứu dài hạn. Các đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết của việc phối hợp chặt chẽ, kiên trì giữa các nhà khoa học Việt Nam và Nhật Bản, cùng sự hỗ trợ của Bộ KH&CN, để từng bước giải quyết các vấn đề về công nghệ, kinh tế và môi trường.

Trên cơ sở đó, seminar thảo luận, đề xuất hướng hợp tác lâu dài giữa Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam và các nhà khoa học Nhật Bản nhằm phát triển giải pháp kỹ thuật bảo đảm an toàn bức xạ, nâng cao hiệu quả thu hồi các nguyên tố.

Quản lý NORM an toàn, bền vững không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường mà còn tạo điều kiện khai thác, sử dụng hiệu quả hơn tài nguyên khoáng sản. Thông qua nghiên cứu và đổi mới công nghệ, những thành phần có giá trị có thể được thu hồi, qua đó giảm lượng chất thải phải lưu giữ hoặc chôn lấp.

Từ bài toán xử lý chất thải, các trao đổi tại seminar mở ra hướng tiếp cận gắn quản lý an toàn với gia tăng giá trị tài nguyên. Để tiến tới mô hình kinh tế tuần hoàn, giải pháp công nghệ cần chứng minh được cả khả năng thu hồi, hiệu quả kinh tế và mức độ an toàn đối với con người, môi trường.