Biến tiêu chuẩn thành "vũ khí" cạnh tranh: Lối đi tất yếu của doanh nghiệp thời hội nhập

Từ "giấy thông hành" đến chìa khóa vươn ra biển lớn

Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật năm 2025, tiêu chuẩn là những quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý tự nguyện áp dụng, dùng để phân loại và đánh giá đối tượng trong hoạt động kinh tế - xã hội. Khái niệm trên văn bản là vậy, nhưng trên thực tế thương trường, tiêu chuẩn chính là sinh mệnh của sản phẩm.

Câu chuyện thực tế từ các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam là minh chứng rõ nét nhất. Không ít lần, hàng hóa doanh nghiệp Việt từng chật vật, thậm chí bị trả về từ các thị trường khó tính như châu Âu (EU) hay Nhật Bản chỉ vì thiếu các chứng nhận đạt chuẩn. Khi các doanh nghiệp, hợp tác xã thay đổi tư duy, chủ động áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn như GlobalGAP hay ISO 22000 (Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm), câu chuyện đã rẽ sang hướng khác. Những hạt gạo vươn lên ngôi vị ngon nhất thế giới, những trái vải, quả nhãn tươi của Việt Nam không những hiên ngang bước lên kệ siêu thị quốc tế mà còn bán được với giá trị gia tăng gấp nhiều lần.

Rõ ràng, tiêu chuẩn không phải là một "khoản chi phí mòn", mà là một khoản đầu tư sinh lời. Tiêu chuẩn ISO 9001 giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình, giảm tỷ lệ hàng lỗi, đánh trúng tâm lý chuộng sự hoàn hảo của khách hàng. Trong khi đó, ISO 14001 lại là thước đo sống còn để doanh nghiệp quản lý tác động môi trường, đáp ứng tiêu chí chuyển đổi xanh – một rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe của người tiêu dùng và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Đối với người tiêu dùng, các sản phẩm đạt tiêu chuẩn - từ mũ bảo hiểm, đồ chơi trẻ em đến bao bì y tế là lời cam kết mạnh mẽ nhất về sự an toàn, quyền lợi và sức khỏe. Ở góc độ quản lý, khi Chính phủ viện dẫn các tiêu chuẩn quốc tế vào quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, chúng ta đang từng bước dỡ bỏ các rào cản thương mại, khơi thông dòng chảy hàng hóa và công nghệ xuyên biên giới.

Trợ lực từ Nghị quyết 68: "Đường băng" thể chế để doanh nghiệp cất cánh

Để doanh nghiệp thực sự coi tiêu chuẩn là vũ khí, không thể thiếu vai trò bệ phóng của các quyết sách vĩ mô. Điển hình là tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, với mục tiêu kiến tạo môi trường kinh doanh tự do, bình đẳng, minh bạch và cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ.

Nghị quyết 68 được ví như một "đường băng" thể chế, dọn dẹp các rào cản hành chính rườm rà, loại bỏ tư duy quản lý kiểu "xin - cho". Thế nhưng, thể chế đã dọn đường, bay được hay không lại phụ thuộc vào nội lực của doanh nghiệp. Trong môi trường minh bạch ấy, doanh nghiệp không thể dựa vào các lợi thế cạnh tranh ngắn hạn, mà buộc phải nâng tầm năng lực quản trị. Chủ động áp dụng các bộ tiêu chuẩn tiên tiến chính là việc doanh nghiệp tự trang bị cho mình một "động cơ" đủ mạnh để thích ứng, nâng cao hiệu quả hoạt động và tiếp cận các nguồn lực quốc tế.

Dù mang lại lợi ích to lớn, thực tế hiện nay vẫn còn một bộ phận doanh nghiệp xem tiêu chuẩn là gánh nặng thủ tục, là "điều kiện phải đáp ứng" để qua cửa kiểm tra thay vì nhìn nhận nó như một công cụ tối ưu hóa nội lực.

Sự chuyển dịch tư duy này đòi hỏi các cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt. Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia cần đóng vai trò là công cụ định hướng tổng thể, dài hạn. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh các mạng lưới hỗ trợ pháp lý trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng cho doanh nghiệp là vô cùng cấp thiết. Cần tăng cường các hoạt động tư vấn, đào tạo, giúp doanh nghiệp tháo gỡ vướng mắc, từng bước hình thành thói quen lấy tiêu chuẩn làm nền tảng cho mọi quy trình.

Khi tiêu chuẩn thẩm thấu vào văn hóa sản xuất kinh doanh, trở thành thước đo của uy tín và chất lượng thay vì một lớp "vỏ bọc" đối phó, sức cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế Việt Nam nói chung chắc chắn sẽ định vị được chỗ đứng vững chắc trên bản đồ toàn cầu.