Cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, nhân tài và năng lực làm chủ công nghệ chiến lược

Lịch sử phát triển của nhân loại cho thấy: mỗi cuộc cách mạng công nghệ lớn đều tạo ra một trật tự kinh tế mới. Cách mạng hơi nước tạo nên nền kinh tế công nghiệp. Điện khí hóa tạo nên nền sản xuất hàng loạt. Internet tạo nên nền kinh tế số. Và ngày nay, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ tiên phong, năng lượng mới và vật liệu tiên tiến đang mở ra một kỷ nguyên phát triển hoàn toàn mới.

Trong những thời khắc mang tính bước ngoặt như vậy, điều quyết định tương lai của một quốc gia không phải là quy mô dân số hay nguồn tài nguyên thiên nhiên, mà là năng lực tạo ra tri thức mới, làm chủ công nghệ mới và chuyển hóa công nghệ thành năng suất, thành năng lực cạnh tranh và thành sự thịnh vượng của người dân.

Đó chính là bối cảnh mà chúng ta cùng gặp nhau hôm nay để trả lời một câu hỏi có ý nghĩa sống còn: Mô hình tăng trưởng nào sẽ đưa Việt Nam bứt phá trong những thập niên tới?

Việt Nam đã đạt được những thành tựu phát triển to lớn trong bốn thập niên đổi mới. Tuy nhiên, những động lực tăng trưởng cũ dựa vào thâm dụng lao động và khai thác tài nguyên đang dần bộc lộ những giới hạn. Thế giới đã bước vào một cuộc cạnh tranh hoàn toàn mới về nhân tài, dữ liệu và năng lực đổi mới sáng tạo.

Nói cách khác: Lợi thế cạnh tranh của tương lai không chỉ nằm dưới lòng đất, không chỉ nằm dưới lòng đại dương mà phải nằm trong trí tuệ sáng tạo và chất xám của con người.

Chính vì vậy, Đảng và Nhà nước Việt Nam xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế.

Tinh thần xuyên suốt là xây dựng một mô hình phát triển dựa trên tri thức; trong đó con người và doanh nghiệp là trung tâm, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo;

Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng có ba chuyển đổi chiến lược cần tập trung:

Thứ nhất là chuyển từ tiếp nhận công nghệ sang làm chủ công nghệ.

Thứ hai là chuyển từ lợi thế nhân công sang lợi thế nhân tài.

Thứ 3 là từ nền kinh tế dựa vào đầu tư FDI sang nền kinh tế dựa vào nhân tài và đổi mới sáng tạo.

Những chuyển đổi mang tính cách mạng đó không thể thực hiện một cách biệt lập. Hợp tác quốc tế về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu của phát triển.

Đó là lý do Diễn đàn hôm nay quy tụ từ các tổ chức quốc tế hàng đầu như OECD, ERIA, các học viện danh tiếng như Đại học Columbia, cho đến các tập đoàn công nghệ tiên phong toàn cầu cùng các doanh nghiệp trụ cột của Việt Nam.

Để các phiên thảo luận của Diễn đàn đi thẳng vào thực chất và gợi mở những hành động quyết liệt, Bộ trưởng đề xuất 3 câu hỏi lớn để cùng đối thoại:

Một là, về Thể chế: Làm sao để xây dựng được một khung chính sách và các cơ chế thử nghiệm đủ linh hoạt, vừa quản lý an toàn, vừa thực sự "tiếp sức" cho các công nghệ mới phát triển, thay vì e ngại rủi ro mà thắt chặt?

Hai là, về Hợp tác: Cần cơ chế đột phá nào để mối quan hệ đối tác công - tư giữa Chính phủ và các tập đoàn công nghệ lớn, các doanh nghiệp SME trở nên thực chất hơn? Làm sao để doanh nghiệp chủ động bỏ vốn, hiến kế, cùng Chính phủ hiện thực hóa các dự án công nghệ trọng điểm?

Ba là, về Thực thi: Làm sao để công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ dừng lại ở các mô hình làm thử, làm mẫu trên quy mô nhỏ, mà phải có giải pháp đầu tư mạnh mẽ để ứng dụng đại trà, nâng cao năng suất trên quy mô toàn nền kinh tế?

Bộ Khoa học và Công nghệ cam kết sẽ luôn đồng hành, lắng nghe các khuyến nghị chính sách để hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và tạo dựng môi trường thuận lợi nhất cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.