Sáng 27/8/2026, tại Phiên họp thứ 5, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.
Toàn cảnh Phiên họp.
Số hóa hoạt động đo lường, cắt giảm khoảng 8 thủ tục hành chính
Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, sau gần 15 năm triển khai, Luật Đo lường đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác quản lý và phát triển hoạt động đo lường.
Tuy vậy, trước yêu cầu chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội, một số quy định đã bộc lộ hạn chế, nhất là về hạ tầng kỹ thuật đo lường, huy động nguồn lực doanh nghiệp, phân cấp quản lý và cải cách thủ tục hành chính.
Dự thảo Luật tập trung vào 3 nhóm chính sách gồm: Chuyển đổi số hoạt động đo lường; phát triển năng lực hệ thống đo lường quốc gia, phát huy vai trò của doanh nghiệp; phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính và cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh.
Một trong những nội dung mới đáng chú ý là dự thảo bổ sung khuôn khổ pháp lý cho hoạt động đo lường trên môi trường số. Theo đó, các nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, kết quả đo lường được số hóa cùng hoạt động quản lý, khai thác dữ liệu đo lường sẽ từng bước được đưa vào khuôn khổ quản lý thống nhất.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân phát biểu tại Phiên họp.
Việc số hóa được kỳ vọng tạo điều kiện truy xuất thông tin, tăng khả năng giám sát và giảm sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy trong quá trình quản lý phương tiện đo, chuẩn đo lường và kết quả đo.
Cùng với đó, phương thức quản lý được đổi mới theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, kết hợp quản lý dựa trên mức độ rủi ro. Cách tiếp cận này nhằm tập trung nguồn lực quản lý vào những lĩnh vực, phương tiện đo có nguy cơ ảnh hưởng lớn đến an toàn, quyền lợi người tiêu dùng và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Dự thảo cũng bổ sung định hướng phát triển đo lường khoa học, đo lường công nghệ; ưu tiên xây dựng và phát triển các chuẩn đo lường phục vụ công nghệ chiến lược, năng lượng mới, kinh tế số và kinh tế xanh. Doanh nghiệp được khuyến khích tham gia đầu tư, phát triển và khai thác năng lực đo lường.
Đáng chú ý, chương trình bảo đảm đo lường tại tổ chức, doanh nghiệp lần đầu được đề xuất luật hóa. Đây được xác định là công cụ để doanh nghiệp chủ động kiểm soát quá trình đo, hạn chế sai số, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh.
Về cải cách thủ tục, dự thảo phân định rõ cơ chế quản lý đối với phương tiện đo nhóm 1 và nhóm 2. Đối với dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo nhóm 1, dự thảo định hướng áp dụng cơ chế tự công bố năng lực và tự chịu trách nhiệm. Trong khi đó, phương tiện đo nhóm 2 thuộc diện quản lý bắt buộc sẽ được Nhà nước đánh giá, chỉ định các tổ chức đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
Dự thảo đồng thời đề xuất bỏ thủ tục chứng nhận chuẩn công tác; bỏ phân loại hàng đóng gói sẵn và thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng dấu định lượng. Trách nhiệm quản lý phép đo chuyên ngành cũng được làm rõ, cùng với việc phân định thẩm quyền kiểm tra giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Theo tính toán của cơ quan soạn thảo, các quy định sửa đổi dự kiến cắt giảm khoảng 8 thủ tục hành chính, qua đó giảm hơn 300 triệu đồng chi phí thực hiện mỗi năm. Việc đơn giản hóa thủ tục được thực hiện theo hướng vẫn duy trì các biện pháp cần thiết nhằm bảo đảm độ chính xác của phép đo, phòng chống gian lận thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Cần kiểm soát rủi ro, bảo vệ người tiêu dùng
Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi Luật Đo lường.
Tuy nhiên, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị tiếp tục làm rõ cơ chế huy động nguồn lực xã hội đầu tư phát triển chuẩn và công nghệ đo lường phục vụ các lĩnh vực chiến lược; đồng thời nghiên cứu chính sách đào tạo nhân lực chất lượng cao, xây dựng đội ngũ chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực đo lường.
Cơ quan thẩm tra đồng tình với định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và quản lý theo mức độ rủi ro, song lưu ý không nên cắt bỏ tiền kiểm một cách cơ học. Theo đó, biện pháp và mức độ can thiệp của Nhà nước cần được xác định phù hợp với mức độ rủi ro của từng loại phương tiện đo và lĩnh vực sử dụng.
Một vấn đề khác được cơ quan thẩm tra lưu ý là cơ chế xử lý các hành vi gian lận trong đo lường, đặc biệt tại những lĩnh vực trực tiếp liên quan đến quyền lợi người dân như kinh doanh xăng dầu, điện, nước.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu tại Phiên họp.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải, việc xác định trách nhiệm, xử phạt và bồi thường cho người bị thiệt hại do gian lận đo lường hiện còn gặp khó khăn. Cơ chế phát hiện, giám định và xử lý vi phạm chưa được quy định đầy đủ. Dự thảo hiện chủ yếu tập trung điều chỉnh quan hệ quản lý giữa Nhà nước với tổ chức, doanh nghiệp, còn cơ chế bảo vệ người tiêu dùng chưa được thể hiện rõ.
Cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung quy định về phát hiện, giám định và xử lý hành vi gian lận trong đo lường; đồng thời làm rõ trách nhiệm khắc phục hậu quả, hoàn trả và bồi thường cho người tiêu dùng khi quyền lợi bị ảnh hưởng.
Việc sửa đổi Luật Đo lường theo hướng số hóa, quản lý dựa trên rủi ro và phân cấp rõ thẩm quyền được kỳ vọng vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Đồng thời, các quy định về trách nhiệm và bảo vệ người tiêu dùng cần tiếp tục được hoàn thiện để bảo đảm hoạt động đo lường minh bạch, chính xác và phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
