Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN quy định khá toàn diện từ lập kế hoạch, xây dựng, thẩm định, công bố tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) đến việc áp dụng tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực, tiêu chuẩn nước ngoài và xây dựng, công bố tiêu chuẩn cơ sở (TCCS).
Với doanh nghiệp, thay đổi dễ thấy nhất nằm ở cách quản lý TCCS. Theo quy định, tiêu chuẩn cơ sở có thể được xây dựng bằng cách chấp nhận TCVN, tiêu chuẩn quốc tế, khu vực hoặc nước ngoài; hoặc do cơ sở tự nghiên cứu trên nền tảng kết quả khoa học - công nghệ, thử nghiệm, đánh giá và kinh nghiệm thực tiễn. Người đứng đầu cơ sở là người quyết định bằng văn bản việc công bố TCCS.
Sau khi công bố, doanh nghiệp không chỉ lưu hồ sơ tại đơn vị như trước mà phải thông báo việc công bố TCCS qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng trong thời hạn 20 ngày. Đáng chú ý, với những TCCS đã được công bố trước khi Thông tư có hiệu lực, việc thông báo lên cơ sở dữ liệu này phải hoàn thành trước ngày 31/12/2026.
Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN cũng đặt yêu cầu cụ thể hơn đối với nội dung TCCS. Tiêu chuẩn phải xác định rõ phạm vi áp dụng, trình bày ngắn gọn, rõ ràng, chính xác, không quy định chung chung gây nhầm lẫn. Nếu có yêu cầu kỹ thuật hoặc phương pháp thử, các chỉ tiêu phải cụ thể và có khả năng đánh giá bằng phương tiện của doanh nghiệp hoặc phòng thử nghiệm trong, ngoài nước.
Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế rà soát TCVN. Hằng năm, cơ quan tiêu chuẩn quốc gia sẽ lập danh mục những TCVN đã đủ 3 năm kể từ ngày công bố để đưa vào rà soát, đánh giá hiệu quả áp dụng. Việc rà soát có thể được tiến hành sớm hơn nếu xuất hiện thay đổi về công nghệ, rủi ro an toàn, quy định pháp luật, yêu cầu hội nhập hoặc những tình huống cần thiết khác. Kết quả rà soát là căn cứ để quyết định tiếp tục duy trì, sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ tiêu chuẩn.
Quá trình xây dựng TCVN cũng được mở rộng hơn về sự tham gia. Không chỉ các bộ, ngành hay ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia, tổ chức và cá nhân cũng có thể chủ động đề nghị xây dựng TCVN. Hồ sơ gồm dự thảo tiêu chuẩn, bản thuyết minh và các tài liệu liên quan. Nếu đề xuất đáp ứng yêu cầu về sự cần thiết và có sự thống nhất của cơ quan quản lý chuyên ngành, dự thảo sẽ được đưa vào quy trình xây dựng, lấy ý kiến và thẩm định.
Để tăng tính minh bạch, dự thảo TCVN theo thủ tục thông thường phải được lấy ý kiến ít nhất 60 ngày. Kết quả tham vấn, giải trình và tiếp thu ý kiến cũng phải được công khai trên cổng thông tin điện tử và Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Hội đồng thẩm định có ít nhất 7 thành viên, trong đó có hai phản biện và ít nhất một phản biện là chuyên gia độc lập.
Với trường hợp cần xử lý nhanh, Thông tư dành một quy trình rút gọn: thời gian lấy ý kiến không quá 10 ngày; thẩm định trong 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ; đơn vị soạn thảo có 5 ngày làm việc để hoàn thiện sau thẩm định và việc công bố được thực hiện trong thời hạn 7 ngày làm việc khi hồ sơ đáp ứng yêu cầu.
Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN tiếp tục khẳng định nguyên tắc TCVN về cơ bản được áp dụng tự nguyện. Tiêu chuẩn chỉ trở thành bắt buộc khi được viện dẫn trong văn bản quy phạm pháp luật hoặc quy chuẩn kỹ thuật.
Tổ chức, doanh nghiệp cũng được quyền chủ động áp dụng trực tiếp tiêu chuẩn quốc tế, khu vực và nước ngoài, miễn không trái pháp luật Việt Nam và bảo đảm các quy định về sở hữu trí tuệ, bản quyền tiêu chuẩn.
Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN sẽ có hiệu lực sau 45 ngày kể từ ngày ký, đồng thời thay thế Thông tư 11/2021/TT-BKHCN.
