PGS.TS. Vũ Đức Lợi, Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Hàn Quốc phát biểu tại Hội thảo.
Theo PGS.TS. Vũ Đức Lợi, xuất khẩu sầu riêng Việt Nam tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây, từ 116 triệu USD năm 2020 lên 3,3 tỷ USD năm 2024, gấp khoảng 28 lần. Trung Quốc hiện chiếm khoảng 97% kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này. Năm 2025, xuất khẩu sầu riêng ước đạt gần 4 tỷ USD, chiếm gần 50% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước.
Tuy nhiên, cùng với sự tăng trưởng về sản lượng và giá trị xuất khẩu, sầu riêng Việt Nam đang phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế, đặc biệt là các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn thực phẩm. Trong đó, kiểm soát hàm lượng cadimi (Cd) trong đất và sản phẩm là một trong những vấn đề cần được quan tâm.
Từ thực tiễn này, Viện trưởng VKIST đề xuất giải pháp tổng thể nhằm kiểm soát chất lượng sầu riêng ngay từ vùng trồng. Các giải pháp tập trung vào lựa chọn khu vực canh tác có hàm lượng Cd thấp; cải tạo đất bằng biochar và vôi; kiểm soát chất lượng phân bón, nguồn nước đầu vào; chuẩn hóa quy trình sử dụng phân bón, tưới tiêu và giám sát dư lượng Cd định kỳ.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý và truy xuất nguồn gốc được xác định là một hướng đi quan trọng. Toàn bộ quá trình sản xuất có thể được quản lý thông qua mã QR và công nghệ chuỗi khối (blockchain), gắn với mã số vùng trồng và cơ chế “luồng xanh” xuất khẩu sang Trung Quốc.
Một nội dung đáng chú ý trong tham luận là định hướng tận dụng vỏ sầu riêng, loại phụ phẩm phát sinh với khối lượng lớn trong quá trình tiêu thụ và chế biến. VKIST giới thiệu các hướng nghiên cứu, ứng dụng công nghệ để chuyển hóa nguồn phụ phẩm này thành sản phẩm có giá trị, như sản xuất than hoạt tính phục vụ xử lý nước và không khí; ứng dụng vi sinh vật để ủ thành phân bón hữu cơ trong khoảng 2-4 tuần; nhiệt phân tạo than sinh học (biochar) phục vụ cải tạo đất, tăng khả năng giữ nước và dinh dưỡng, đồng thời góp phần hạn chế sự tích lũy cadimi trong đất.
Từ những giải pháp trên, VKIST đề xuất mô hình kinh tế tuần hoàn dựa trên việc tận dụng vỏ sầu riêng, một nguồn phụ phẩm nông nghiệp phát sinh với khối lượng lớn, để sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng như phân bón hữu cơ và than sinh học (biochar). Những sản phẩm này được tái sử dụng trong canh tác nhằm cải tạo đất, nâng cao độ phì nhiêu và hỗ trợ phát triển bền vững vùng trồng sầu riêng.
Mô hình không chỉ góp phần giảm áp lực xử lý phụ phẩm nông nghiệp và hạn chế lãng phí tài nguyên mà còn tạo ra chu trình tuần hoàn khép kín, chuyển hóa nguồn phụ phẩm vốn bị xem là chất thải thành nguồn tài nguyên hữu ích, qua đó thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh và bền vững.
Thông qua tham luận, VKIST giới thiệu các giải pháp công nghệ theo hướng tiếp cận toàn diện, từ kiểm soát chất lượng sầu riêng tại vùng trồng, ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc đến tận dụng phụ phẩm để tạo ra các sản phẩm có giá trị. Các giải pháp hướng tới nâng cao chất lượng nông sản, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu, đồng thời thúc đẩy khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên và phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất nông nghiệp.
