Theo Thông tư số 03/2026/TT-BKHCN (quy định chi tiết Nghị định số 37/2026/NĐ-CP), Giải thưởng Chất lượng Quốc gia đang bước vào một giai đoạn mới với những thay đổi mang tính bước ngoặt, định hình lại cách các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận các tiêu chuẩn chất lượng.
So với Thông tư số 27/2019/TT-BKHCN trước đây, quy định mới tạo ra một hành lang pháp lý chặt chẽ và mang tính dẫn dắt hơn cho cộng đồng doanh nghiệp:
i) Tách bạch vai trò chuyên gia: Lần đầu tiên, văn bản làm rõ vai trò của hai nhóm chuyên gia: chuyên gia kỹ thuật (am hiểu sâu về ngành, lĩnh vực sản phẩm) và chuyên gia hệ thống (chuyên môn về tiêu chí xét tặng, quản trị). Điều này đảm bảo quá trình chấm điểm vừa có chiều sâu kỹ thuật, vừa có tầm nhìn bao quát.
ii) Tham vấn địa phương là "bộ lọc" bắt buộc: Trước khi trình Bộ trưởng quyết định, danh sách đề xuất phải được lấy ý kiến từ UBND tỉnh/thành phố nơi doanh nghiệp hoạt động với thời hạn trả lời nghiêm ngặt là 15 ngày.
iii) Thang điểm 1.000 và thông điệp về sự bền vững: Trong tổng số 1.000 điểm tối đa, nhóm tiêu chí về chất lượng/tính độc đáo của sản phẩm chỉ chiếm 250 điểm. Đáng chú ý, 750 điểm còn lại tập trung đánh giá hiệu lực của mô hình quản trị (vai trò lãnh đạo, chiến lược, quản lý nhân lực, định hướng khách hàng...).
"Cách tiếp cận mới cho thấy Giải thưởng không chỉ tìm kiếm một sản phẩm tốt mang tính thời điểm, mà đặt trọng tâm vào một nền tảng quản trị bền vững để doanh nghiệp có thể liên tục tạo ra những sản phẩm tốt trong tương lai."
Để hình dung rõ hơn về sự thay đổi này, hãy nhìn vào ví dụ giả định dựa trên thực tế của Công ty Cổ phần Công nghệ Xanh VN (một doanh nghiệp chuyên sản xuất bao bì sinh học phân hủy hoàn toàn).
Năm 2023, doanh nghiệp này từng tự tin nộp hồ sơ xét duyệt vì sản phẩm của họ đạt các chứng nhận quốc tế khắt khe nhất về môi trường. Tuy nhiên, họ đã trượt giải ở vòng đánh giá thực tế. Nguyên nhân không nằm ở sản phẩm, mà nằm ở hệ thống quản lý: chiến lược phát triển nguồn nhân lực mờ nhạt và khâu đo lường sự hài lòng của khách hàng chưa được số hóa.
Với Thông tư 03/2026/TT-BKHCN hiện tại, bài học này càng trở nên rõ nét. Dù sản phẩm bao bì sinh học có xuất sắc đến đâu, họ tối đa cũng chỉ đạt 250 điểm. Để vượt qua "ngưỡng cửa" 600 điểm (mức tối thiểu để được Hội đồng quốc gia xem xét đánh giá thực tế), công ty bắt buộc phải tái cấu trúc hệ thống quản trị, chứng minh được ban lãnh đạo có tầm nhìn chiến lược và người lao động được chăm lo đích đáng để lấy điểm từ quỹ 750 điểm còn lại.
Để được xem xét trao Giải thưởng Chất lượng Quốc gia, doanh nghiệp phải trải qua quy trình đánh giá nhiều bước với các tiêu chí chặt chẽ. Trước hết, doanh nghiệp nộp hồ sơ gồm báo cáo tham dự và các tài liệu minh chứng về hệ thống quản lý để nhóm chuyên gia độc lập xem xét, đánh giá và chấm điểm.
Biểu trưng của Giải thưởng Chất lượng Quốc gia. Ảnh minh họa.
Chỉ những hồ sơ đạt từ 600 điểm trở lên mới đủ điều kiện đi tiếp vào vòng trong, làm cơ sở để Hội đồng quốc gia xem xét và cử đoàn công tác xuống đánh giá trực tiếp tại hiện trường. Căn cứ vào kết quả thị sát, Hội đồng sẽ tiến hành thẩm định và gửi văn bản tham vấn ý kiến UBND địa phương nơi doanh nghiệp đóng chân.
Với thời hạn phản hồi trong 15 ngày, thủ tục này giúp bảo đảm việc xét tặng được thực hiện chặt chẽ, loại trừ các trường hợp vi phạm pháp luật, gây ô nhiễm môi trường hoặc còn nợ thuế. Vượt qua tất cả các vòng thử thách trên, danh sách những doanh nghiệp xuất sắc nhất mới được trình lên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ phê duyệt, tiến tới tổ chức họp báo công bố kết quả và chính thức vinh danh bằng Cúp cùng Giấy chứng nhận.
Thông tư mới sẽ chính thức có hiệu lực sau 45 ngày kể từ ngày ký ban hành (24/02/2026). Những hồ sơ nộp trước thời điểm này vẫn được áp dụng theo quy định cũ. Cơ quan thường trực cũng đang gấp rút xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia và lên kế hoạch đào tạo nhằm đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao của Giải thưởng.
