Kết nối nghiên cứu với thị trường, mở rộng hợp tác đổi mới sáng tạo số ASEAN – EU

Chiều 28/10/2026, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với các đối tác Liên minh châu Âu (EU) tổ chức Diễn đàn Đổi mới sáng tạo số ASEAN – EU 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến thực tiễn: Kiến tạo hệ sinh thái thuận lợi cho nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo số tại ASEAN”.

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Mai Dương, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo Bộ KH&CN nhấn mạnh, đổi mới sáng tạo số không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà còn là năng lực nghiên cứu, làm chủ và thương mại hóa công nghệ. Việt Nam xác định doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, kết nối và huy động nguồn lực.

Theo ông Nguyễn Mai Dương, những khó khăn về tài chính cho nghiên cứu và phát triển (R&D), hạ tầng dữ liệu, năng lực tính toán phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), nhân lực chất lượng cao và liên kết giữa các chủ thể đang ảnh hưởng đến hiệu quả đổi mới sáng tạo. Hợp tác ASEAN – EU được kỳ vọng góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn này, kết nối năng lực công nghệ của châu Âu với nhu cầu thị trường ASEAN.

Đại diện EU, bà Kristina Buende, Trưởng Bộ phận Hợp tác, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam khẳng định, EU mong muốn tăng cường hợp tác với Việt Nam và ASEAN trong nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. 

Trên cơ sở Kế hoạch công tác số EU – ASEAN được thông qua tháng 01/2026 hai bên có nhiều cơ hội hợp tác về AI, hạ tầng số, kỹ năng số, kết nối an toàn và tiêu chuẩn số, trong đó có hợp tác nghiên cứu thông qua chương trình Horizon Europe.

Đưa chính sách hỗ trợ nghiên cứu, phát triển công nghệ vào thực tiễn doanh nghiệp

Một trong những vấn đề trọng tâm tại Diễn đàn là đưa các cơ chế hỗ trợ nghiên cứu và đổi mới sáng tạo vào thực tiễn, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực và kết quả nghiên cứu.

Chia sẻ kinh nghiệm Việt Nam, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo Nguyễn Mai Dương cho biết, trên cơ sở Nghị quyết số 57-NQ/TW, Việt Nam đã hoàn thiện nhiều quy định pháp luật, trong đó có Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025, Luật Công nghệ cao năm 2025 và các quy định về chuyển giao công nghệ. Năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), đứng thứ 3 ASEAN.

Cùng với hoàn thiện thể chế, Việt Nam chú trọng phát triển các tổ chức trung gian của thị trường khoa học và công nghệ nhằm kết nối viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu vẫn gặp khó khăn, nhất là khi doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế về vốn, nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ.

Để giải quyết khoảng cách này đòi hỏi những mô hình kết nối hiệu quả giữa nghiên cứu và sản xuất, kinh doanh. Chia sẻ kinh nghiệm của Áo, Đại sứ Philipp Agathonos nhấn mạnh vai trò của các tổ chức nghiên cứu và công nghệ (RTO) trong hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ. Mô hình này kết hợp nguồn lực công, tài trợ nghiên cứu cạnh tranh và hợp tác với khu vực tư nhân nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ.

Ở góc độ doanh nghiệp, yêu cầu gắn nghiên cứu với nhu cầu thị trường cũng được thể hiện qua hoạt động của Nokia và Bell Labs. Theo ông Hiroyuki Miura, Tổng Giám đốc Nokia Việt Nam, nghiên cứu dài hạn cần kết hợp chặt chẽ với hợp tác công nghiệp để chuyển hóa các ý tưởng công nghệ thành sản phẩm, giải pháp có giá trị thực tiễn. 

Bên cạnh các mô hình kết nối, nguồn lực tài chính và hợp tác quốc tế là yếu tố quan trọng thúc đẩy thương mại hóa công nghệ. Ông Gonzalo Serrano, Phó Trưởng Bộ phận Hợp tác, Phái đoàn EU tại Việt Nam, giới thiệu chương trình Horizon Europe với ngân sách khoảng 95 tỷ euro giai đoạn 2021–2027, mở ra cơ hội hợp tác nghiên cứu và đổi mới sáng tạo giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp ASEAN với đối tác châu Âu.

Tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng, dữ liệu và nhân lực để thúc đẩy đổi mới sáng tạo số

Cùng với thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đòi hỏi sự đồng bộ giữa năng lực công nghệ, hạ tầng tính toán và khả năng triển khai của doanh nghiệp.

Tại Singapore, chương trình AI Singapore đã triển khai hơn 350 dự án AI với doanh nghiệp, đào tạo khoảng 600 kỹ sư AI và phổ cập kiến thức AI cho hơn 350.000 người dân. Tuy nhiên, những hạn chế về dữ liệu, tài chính và năng lực quản trị vẫn ảnh hưởng đến hiệu quả ứng dụng. Khi AI được triển khai trên quy mô lớn hơn, nhu cầu tính toán cũng gia tăng, kéo theo áp lực đối với hạ tầng trung tâm dữ liệu. Thực tiễn từ Indonesia cho thấy điện năng, nguồn nước và hệ thống làm mát đang trở thành những thách thức cần giải quyết để đáp ứng nhu cầu phát triển AI.

Không chỉ bảo đảm năng lực tính toán, hạ tầng số còn phải có khả năng chống chịu trước các rủi ro ngày càng phức tạp. Theo TS. Stefan Schauer, Viện Công nghệ Áo (AIT), sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hệ thống điện, viễn thông và các dịch vụ số có thể khiến sự cố lan rộng, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực. Việc tăng cường quản trị rủi ro liên ngành, ứng dụng công nghệ bản sao số và xây dựng môi trường thử nghiệm được xem là những giải pháp nâng cao khả năng chống chịu của hạ tầng số.

Ở góc độ ứng dụng, Quảng Ninh đã triển khai kết hợp thiết bị bay không người lái (UAV), dữ liệu số và AI trong đo đạc, xây dựng bản đồ và quản lý đất đai. Theo ông Trần Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quảng Ninh, địa phương đã hoàn thành trên 80% khối lượng bay chụp ảnh 2D phục vụ số hóa dữ liệu đất đai, đồng thời định hướng phát triển bản sao số đô thị và tăng cường chia sẻ dữ liệu liên ngành.

Từ những kinh nghiệm này, các ý kiến tại Diễn đàn nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng, khả năng tiếp cận và chia sẻ dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và chủ quyền dữ liệu. Song song với đó là phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng số, kỹ năng AI, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động.

Trong khuôn khổ Diễn đàn, phiên tọa đàm do Giáo sư Trần Phương Trà, Trường Kinh doanh Audencia (Pháp), điều phối tiếp tục thảo luận về những điều kiện thúc đẩy đổi mới sáng tạo số tại ASEAN, tập trung vào hạ tầng tính toán, quản trị dữ liệu và liên kết nghiên cứu với doanh nghiệp. Các đại biểu đề xuất mở rộng hợp tác nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ và phát triển nguồn nhân lực giữa ASEAN và EU.