GS.TS. Nguyễn Trọng Chuẩn luận giải trong công trình Một số vấn đề về Triết học - Con người - Xã hội, do Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản năm 2002. Công trình vừa được Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước xem xét, đánh giá để đề nghị xét tặng Giải thưởng Nhà nước về KH&CN đợt 7.
Triết học mở rộng cách tiếp cận khoa học
Những vấn đề như bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên, năng lượng hay phát triển sản xuất đều có nhiều khía cạnh đan xen.
Một lĩnh vực khoa học riêng lẻ khó có thể cung cấp đầy đủ cơ sở để nhận diện bản chất và tìm ra giải pháp toàn diện. Vì vậy, nghiên cứu khoa học cần vượt qua cách tiếp cận khép kín, tăng cường kết nối giữa các ngành và vận dụng linh hoạt nhiều phương pháp.
Yêu cầu này đã được GS.TS. Nguyễn Trọng Chuẩn đề cập trong công trình Một số vấn đề về Triết học - Con người - Xã hội. Tác giả không chỉ luận giải mối quan hệ giữa triết học với các khoa học cụ thể, đặc biệt là khoa học tự nhiên, mà còn nhấn mạnh tính liên hợp và tác dụng tổng hợp của khoa học, kỹ thuật trong giải quyết những vấn đề thực tiễn.
Công trình "Một số vấn đề về Triết học - Con người - Xã hội" luận giải mối quan hệ giữa triết học và các khoa học cụ thể.
Trong công trình, GS.TS. Nguyễn Trọng Chuẩn đề cập việc vận dụng những phương pháp đã được hệ thống hóa, khái quát từ các lĩnh vực khoa học tự nhiên như sinh học, hóa học vào nghiên cứu triết học và các ngành khoa học cụ thể.
Theo hướng tiếp cận này, triết học không tách rời thành tựu của các ngành khoa học, mà cần đối thoại với tri thức chuyên ngành để làm rõ những vấn đề về thế giới tự nhiên và đời sống xã hội.
Đặc biệt, tác giả nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa triết học và khoa học tự nhiên, trong đó sinh học là lĩnh vực có nhiều vấn đề gợi mở. Những hiểu biết về sự sống, con người và các quy luật tự nhiên không chỉ có ý nghĩa chuyên môn, mà còn đặt ra những câu hỏi về nhận thức, văn hóa và đạo đức. Ngược lại, tư duy triết học giúp xem xét các thành tựu khoa học trong những mối quan hệ rộng hơn, tránh cách nhìn phiến diện hoặc tuyệt đối hóa một khía cạnh nghiên cứu.
Cách tiếp cận này cho thấy vai trò của triết học không phải thay thế các khoa học cụ thể, mà góp phần khái quát, định hướng nhận thức và đặt kết quả nghiên cứu vào hệ thống những mối liên hệ rộng hơn. Sự kết hợp giữa phương pháp luận chung với phương pháp đặc thù của từng ngành vì thế có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng nghiên cứu.
Sức mạnh tổng hợp từ nhiều ngành khoa học
Một luận điểm đáng chú ý khác được tác giả đặt ra là tính liên hợp và tác dụng tổng hợp của khoa học, kỹ thuật. Từ năm 1980, khi bàn về yêu cầu quản lý xã hội hiện đại, GS.TS. Nguyễn Trọng Chuẩn đã chỉ ra rằng nền sản xuất và khoa học - kỹ thuật có thể trở nên hỗn độn nếu thiếu sự quản lý trên cơ sở khoa học.
Theo tác giả, quản lý là lĩnh vực thu hút sự đóng góp của nhiều ngành khoa học, nơi diễn ra sự tác động qua lại giữa các lĩnh vực. Những vấn đề như kế hoạch hóa, bảo vệ thiên nhiên và môi trường sống, lương thực, thực phẩm, năng lượng, nguyên liệu hay đánh giá thành tựu kỹ thuật, công nghệ đều đòi hỏi cách tiếp cận tổng hợp.
Tác giả tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phối hợp giữa khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và kỹ thuật; đồng thời cần có đội ngũ cán bộ trình độ chuyên môn cao thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Nếu không coi trọng sức mạnh tổng hợp của các ngành khoa học và không tạo điều kiện để đội ngũ nghiên cứu phát huy năng lực, sự phát triển của khoa học trong nước cũng như của đất nước sẽ bị hạn chế.
Điểm cốt lõi ở đây là liên ngành không đơn thuần là tập hợp nhiều chuyên gia hay cộng gộp kết quả nghiên cứu. Điều quan trọng là xác định được mối liên hệ giữa các lĩnh vực, tổ chức sự phối hợp và phát huy thế mạnh của từng ngành để cùng giải quyết một vấn đề chung. Tri thức khoa học chỉ tạo nên sức mạnh tổng hợp khi được kết nối và vận dụng đúng yêu cầu thực tiễn.
Kết nối tri thức giữa khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và kỹ thuật là yêu cầu quan trọng để giải quyết những vấn đề phức tạp của thực tiễn.
Những luận giải trong công trình gợi mở yêu cầu đổi mới cách tổ chức hoạt động nghiên cứu: không chỉ phát triển từng lĩnh vực chuyên môn, mà còn phải tạo môi trường để các ngành khoa học phối hợp, chia sẻ phương pháp và kết quả nghiên cứu. Đặc biệt, cần phát huy vai trò của đội ngũ nhà khoa học có trình độ ở nhiều lĩnh vực, bởi đây là lực lượng nòng cốt tạo nên sức mạnh tổng hợp của nghiên cứu liên ngành.
Trong bối cảnh các vấn đề về môi trường, tài nguyên, năng lượng và công nghệ ngày càng có tính liên kết, cách tiếp cận này càng cho thấy ý nghĩa. Một giải pháp kỹ thuật có thể giải quyết yêu cầu trước mắt, nhưng để đánh giá đầy đủ tác động và hệ quả xã hội, cần có sự tham gia của nhiều lĩnh vực khoa học.
Từ mối quan hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên đến yêu cầu liên hợp, tổng hợp trong nghiên cứu, công trình Một số vấn đề về Triết học - Con người - Xã hội nhấn mạnh một nguyên tắc có giá trị lâu dài: khoa học cần phát triển trên nền tảng chuyên môn sâu, đồng thời không ngừng kết nối tri thức. Đó là điều kiện để nâng cao chất lượng nghiên cứu, phát huy năng lực sáng tạo và đưa KH&CN vào giải quyết hiệu quả những bài toán đặt ra trong thực tiễn.
- Tham khảo thêm
- Tham khảo thêm
- Tham khảo thêm
- Tham khảo thêm
