Từ đi sau thế giới 8 năm đến làm chủ hệ sinh thái công nghệ 5G

Kết quả thuộc công trình "Nền tảng công nghệ và thiết kế, chế tạo hạ tầng mạng viễn thông 5G phục vụ lưỡng dụng cho hạ tầng số quốc gia và quốc phòng an ninh", do Tổng Công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel (Viettel High Tech), thuộc Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội, chủ trì thực hiện.

Trong bối cảnh hạ tầng viễn thông ngày càng giữ vai trò thiết yếu đối với phát triển kinh tế số, chuyển đổi số và bảo đảm an ninh quốc gia, việc làm chủ công nghệ mạng di động có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi hoạt động của một doanh nghiệp. Đây còn là năng lực quan trọng để quốc gia chủ động phát triển, vận hành và bảo vệ hạ tầng số.

Từ phụ thuộc thiết bị nhập khẩu đến làm chủ hệ sinh thái 5G

Trước năm 2015, toàn bộ thiết bị hạ tầng viễn thông tại Việt Nam đều được nhập khẩu từ nước ngoài. Các nhà mạng trong nước chủ yếu đầu tư, xây dựng và khai thác hệ thống, trong khi những công nghệ quan trọng nằm trong tay các nhà cung cấp quốc tế.

Sự phụ thuộc này khiến việc phát triển hạ tầng viễn thông chịu ảnh hưởng lớn từ năng lực cung ứng, chính sách công nghệ và lộ trình sản phẩm của đối tác nước ngoài.

Năm 2014, Viettel bắt đầu nghiên cứu, phát triển các sản phẩm viễn thông 4G. Thời điểm đó, hoạt động nghiên cứu của doanh nghiệp đi sau thế giới khoảng 7–8 năm. Tuy nhiên, quá trình này đã giúp đội ngũ kỹ sư Việt Nam từng bước tiếp cận những công nghệ phức tạp về phần cứng, phần mềm và xây dựng nền tảng cho hoạt động nghiên cứu, sản xuất thiết bị viễn thông.

Đến năm 2019, khi công nghệ 5G bắt đầu được thương mại hóa tại nhiều quốc gia, Viettel triển khai nghiên cứu hệ sinh thái mạng 5G. Khoảng cách về thời điểm nghiên cứu với xu hướng công nghệ thế giới được thu hẹp đáng kể.

Viettel không lựa chọn phát triển một thiết bị riêng lẻ, mà đặt mục tiêu làm chủ các thành phần quan trọng của một hệ thống mạng viễn thông hoàn chỉnh. Một mạng 5G muốn vận hành phải có sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều bộ phận. Thiết bị phát sóng bảo đảm kết nối với người dùng; hệ thống truyền dẫn chuyển dữ liệu giữa các trạm và trung tâm xử lý; mạng lõi quản lý kết nối, điều phối và cung cấp các dịch vụ viễn thông.

Việc tự phát triển một thiết bị đã đòi hỏi năng lực công nghệ cao. Để các thiết bị thuộc nhiều bộ phận khác nhau có thể kết nối, vận hành ổn định trong cùng hệ thống, doanh nghiệp phải làm chủ cả thiết kế, phần mềm điều khiển và khả năng tích hợp công nghệ.

Sau quá trình nghiên cứu, Viettel đã phát triển 8 nền tảng công nghệ, bao quát các thành phần quan trọng của mạng truy nhập vô tuyến, mạng truyền dẫn và mạng lõi 5G. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp hình thành hệ sinh thái sản phẩm có khả năng kết nối đồng bộ, đáp ứng yêu cầu xây dựng và vận hành mạng viễn thông thực tế.

Một trong những hướng nghiên cứu quan trọng là phát triển hệ thống theo kiến trúc mở, cho phép thiết bị của Viettel kết nối với sản phẩm từ các nhà cung cấp khác theo tiêu chuẩn quốc tế. Cách tiếp cận này tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động lựa chọn thiết bị, phát triển các chức năng mới và nâng cấp hệ thống, hạn chế phụ thuộc vào một nhà cung cấp công nghệ.

Đối với mạng lõi, Viettel phát triển các nền tảng phần mềm phục vụ quản lý kết nối, cung cấp dịch vụ và điều phối tài nguyên mạng. Việc làm chủ phần mềm giúp đội ngũ kỹ thuật trực tiếp nghiên cứu, điều chỉnh và mở rộng các chức năng theo nhu cầu khai thác.

Đưa công nghệ viễn thông Việt Nam vào bản đồ các nhà cung cấp toàn cầu

Thước đo quan trọng đối với công trình 5G không dừng lại ở việc nghiên cứu thành công công nghệ, mà còn là khả năng tạo ra sản phẩm đáp ứng những yêu cầu khắt khe của ngành viễn thông quốc tế.

Thiết bị mạng di động phải bảo đảm hoạt động ổn định trong thời gian dài, duy trì chất lượng kết nối và tương thích với nhiều thành phần khác nhau. Những yêu cầu này đặt ra thách thức lớn đối với các doanh nghiệp mới tham gia thị trường sản xuất hạ tầng viễn thông.

Để đưa sản phẩm từ nghiên cứu vào thực tế, Viettel đã xây dựng năng lực thiết kế, tích hợp, đo kiểm và hoàn thiện thiết bị theo các tiêu chuẩn quốc tế. Quá trình phát triển được thực hiện đồng thời trên nhiều lớp công nghệ, tạo cơ sở hình thành những sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Năm 2025, năng lực công nghệ của Viettel được hai tổ chức nghiên cứu quốc tế Gartner và Omdia ghi nhận ở những lĩnh vực quan trọng của hạ tầng viễn thông 5G.

Cụ thể, Gartner đưa Viettel High Tech vào báo cáo Magic Quadrant for CSP 5G RAN Infrastructure Solutions 2025, xếp ở nhóm Niche Player – nhóm nhà cung cấp có năng lực chuyên biệt trong lĩnh vực hạ tầng truy nhập vô tuyến 5G. Viettel High Tech cũng là doanh nghiệp duy nhất đến từ Đông Nam Á xuất hiện trong nhóm này.

Cùng năm, tổ chức nghiên cứu và tư vấn công nghệ Omdia đưa Viettel vào báo cáo Market Landscape: Core Vendors – 2025 về các nhà cung cấp mạng lõi di động. Viettel được xếp vào nhóm Upcoming Vendors – những nhà cung cấp đang lên, có năng lực công nghệ và tiềm năng mở rộng vị thế trên thị trường. Doanh nghiệp cũng là đơn vị mới duy nhất được bổ sung vào danh sách đánh giá trong năm.

Việc được ghi nhận ở cả lĩnh vực truy nhập vô tuyến và mạng lõi phản ánh năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ của Viettel trên những thành phần quan trọng của mạng 5G. Thành tựu này góp phần khẳng định vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị viễn thông toàn cầu, từ thị trường tiêu thụ thiết bị sang nghiên cứu, phát triển và cung cấp giải pháp công nghệ.

Khả năng làm chủ hạ tầng 5G còn tạo cơ sở để chủ động phát triển các hệ thống thông tin có yêu cầu cao về an toàn, bảo mật và độ tin cậy, phục vụ hạ tầng số quốc gia cũng như nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Đồng thời, quá trình triển khai công trình đã góp phần hình thành đội ngũ nghiên cứu trong nước có năng lực thực hiện những nhiệm vụ công nghệ phức tạp, tạo nền tảng để tiếp tục nghiên cứu các thế hệ mạng viễn thông tiếp theo.

Từ khoảng cách 7–8 năm ở giai đoạn đầu nghiên cứu 4G đến việc làm chủ hệ sinh thái 5G và được các tổ chức quốc tế ghi nhận, hành trình của Viettel phản ánh sự chuyển biến về năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ của Việt Nam. Thành tựu này góp phần khẳng định khả năng tham gia sâu hơn của doanh nghiệp Việt Nam vào lĩnh vực công nghệ cao, đồng thời tạo nền tảng nâng cao năng lực tự chủ hạ tầng số quốc gia.

Với những kết quả đạt được, công trình "Nền tảng công nghệ và thiết kế, chế tạo hạ tầng mạng viễn thông 5G phục vụ lưỡng dụng cho hạ tầng số quốc gia và quốc phòng an ninh" đã được Hội đồng cấp Nhà nước đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ đợt 7.