TCVN 14236:2024 kiểm soát nguy cơ nhiễm asen trong gạo.
Gạo là lương thực, thực phẩm thiết yếu đối với người dân Việt Nam. Tuy nhiên, cây lúa có khả năng hấp thụ asen, khiến việc kiểm soát nguy cơ nhiễm asen trong gạo trở thành vấn đề cần được quan tâm.
Theo đó, TCVN 14236:2024 về “Quy phạm thực hành ngăn ngừa và giảm nhiễm Asen trong gạo” được công bố, nhằm đưa ra hướng dẫn để ngăn ngừa và giảm nhiễm asen trong gạo, bao gồm các biện pháp trực tiếp tại nguồn và các biện pháp xử lý trong canh tác. Tiêu chuẩn cũng bao gồm hướng dẫn giám sát và truyền thông về nguy cơ đối với an toàn thực phẩm.
Cụ thể, asen (còn gọi là thạch tín, arsenic) là một á kim (bán kim loại) tồn tại tự nhiên trong môi trường và cũng có thể được phát tán từ các hoạt động của con người.
Asen gồm 2 loại: asen hữu cơ - thường không gây nguy hiểm và nhanh chóng được đào thải khỏi cơ thể; asen vô cơ - rất nguy hiểm và có độc tính cao đối với sức khỏe con người. Asen vô cơ được coi là dạng asen độc hại trong gạo.
Theo tiêu chuẩn, cây lúa hấp thụ asen chủ yếu từ đất và nước tưới. Do đó, tiêu chuẩn khuyến nghị các biện pháp, như sử dụng nước tưới có nồng độ asen thấp và tránh sử dụng nước ô nhiễm; quản lý đồng lúa để giảm thiểu sự tích tụ asen trong đất.
Bên cạnh đó, có thể áp dụng biện pháp canh tác theo trạng thái hiếu khí hoặc “ngập khô xen kẽ” nhằm hạn chế mức asen trong gạo. Hiểu đơn giản, đây là biện pháp quản lý nước theo phương thức ngập khô xen kẽ, thay vì duy trì ruộng ngập liên tục.
Việc định kỳ rút nước, để đất chuyển sang trạng thái hiếu khí rồi tưới trở lại có thể làm giảm khả năng cây lúa hấp thụ asen, qua đó góp phần hạn chế hàm lượng asen trong hạt gạo.
Ngoài ra, tiêu chuẩn nêu rõ các cơ quan liên quan cần chia sẻ thông tin về nguy cơ asen trong gạo và khuyến cáo người tiêu dùng chọn gạo đã qua chế biến để giảm thiểu lượng asen.
Gạo trắng thường có nồng độ asen vô cơ thấp hơn so với gạo lật do quá trình đánh bóng, nhưng cũng cần cung cấp thông tin về lợi ích dinh dưỡng của gạo lật. Ngoài ra, người tiêu dùng nên sử dụng nước sạch, không bị nhiễm asen khi nấu cơm để giảm thiểu rủi ro.
Tiêu chuẩn TCVN 14236:2024 được công bố không chỉ giúp cải thiện chất lượng gạo mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng khỏi các nguy cơ liên quan đến asen trong thực phẩm.
Trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ là một trong các cơ quan phối hợp triển khai hoạt động liên ngành.
Việc xây dựng, phổ biến và áp dụng các tiêu chuẩn liên quan thực phẩm là một trong những công cụ kỹ thuật hỗ trợ phòng ngừa rủi ro, kiểm soát chất lượng và cung cấp thông tin cho người sản xuất cũng như người tiêu dùng.
