Phát hiện sớm, ứng phó nhanh trước các đe dọa an ninh phi truyền thống

Chuyển đổi số và hội nhập quốc tế mở rộng cơ hội phát triển của Việt Nam, đồng thời làm tăng mức độ phụ thuộc vào hạ tầng số, chuỗi cung ứng và các dịch vụ kết nối. Một sự cố tại doanh nghiệp cung cấp dịch vụ có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, đối tác và khách hàng. Trên không gian mạng, việc đánh cắp dữ liệu, giả mạo danh tính hay tấn công vào hệ thống thông tin có thể gây thiệt hại về tài sản, làm gián đoạn hoạt động và ảnh hưởng đến niềm tin của người sử dụng.

Tác động dây chuyền cũng thể hiện rõ trước các rủi ro về môi trường và khí hậu. Khi nguồn nước bị ô nhiễm, hệ quả có thể lan từ sức khỏe cộng đồng đến hoạt động sản xuất, sinh kế và khả năng cung cấp nước sạch. Bão, lũ quét hay sạt lở đất có thể chia cắt giao thông, gián đoạn liên lạc và cản trở việc tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.

Ứng phó với các rủi ro về môi trường

Mức độ thiệt hại còn phụ thuộc vào khả năng chống chịu của từng cộng đồng. Cùng một đợt thiên tai, nơi có thông tin cảnh báo đến sớm, đường sơ tán thuận lợi và phương án duy trì liên lạc sẽ có điều kiện ứng phó tốt hơn. Vì vậy, đánh giá rủi ro cần tính đến cả khả năng xảy ra sự cố, số người có thể bị ảnh hưởng và năng lực duy trì các dịch vụ thiết yếu tại địa bàn.

Khoa học và công nghệ giúp cơ quan chức năng xác định khi nào cần hành động, ở đâu và với quy mô nào. Chẳng hạn, khi phát hiện dấu hiệu ô nhiễm nguồn nước, dữ liệu quan trắc kết hợp với dự báo hướng lan truyền có thể hỗ trợ khoanh vùng ảnh hưởng. Đối chiếu kết quả này với vị trí các điểm lấy nước và khu dân cư, cơ quan chức năng có thêm căn cứ để phát cảnh báo, bảo vệ nguồn cấp hoặc bố trí phương án cấp nước thay thế.

Trên không gian mạng, hệ thống giám sát có thể giúp phát hiện truy cập bất thường, nhưng thời gian khôi phục dịch vụ còn phụ thuộc vào việc đơn vị vận hành đã chuẩn bị bản sao lưu, phân công đầu mối xử lý và diễn tập phương án khôi phục hay chưa. Tương tự, một bản tin cảnh báo thiên tai chỉ phát huy tác dụng khi đến được với người dân đúng lúc, chỉ rõ khu vực có nguy cơ và hướng dẫn cụ thể việc cần làm.

Ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống vì thế cần bắt đầu từ công việc thường xuyên của từng ngành, từng địa phương. Cơ quan quản lý cần xác định rõ đầu mối tiếp nhận và chia sẻ thông tin. Doanh nghiệp vận hành hạ tầng thiết yếu cần chuẩn bị phương án duy trì dịch vụ khi xảy ra sự cố. Ở cơ sở, thông tin cảnh báo phải đến được cả những người có ít điều kiện tiếp cận công nghệ. Khả năng phát hiện sớm, phối hợp kịp thời và khôi phục nhanh các dịch vụ thiết yếu sẽ quyết định mức độ thiệt hại khi rủi ro xảy ra.