Người dân được quyền tra cứu, lấy dữ liệu đo lường làm bằng chứng khiếu nại gian lận

<p style="text-align: justify;">Nhằm bảo đảm công bằng trong giao thương hằng ngày, dự thảo Luật Đo lường sửa đổi đề xuất giao trực tiếp cho chính quyền cấp xã trách nhiệm kiểm tra cân đo tại các chợ và trung tâm thương mại. Cùng với việc cắt giảm thủ tục hành chính, quy định mới hướng tới siết chặt hậu kiểm, bảo vệ người mua và doanh nghiệp làm ăn chân chính.</p>

Sáng 17/10/2026, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.

Theo dự thảo, thiết bị đo sử dụng phần mềm phải có biện pháp bảo vệ nhằm ngăn ngừa hoặc phát hiện hành vi can thiệp, thay đổi trái phép. Các bộ phận và dữ liệu liên quan đến kết quả đo phải được bảo vệ, bảo đảm khả năng xác định phần mềm sử dụng khi cần kiểm tra. Việc cập nhật, thay đổi chương trình điều khiển không được làm sai lệch kết quả hoặc ảnh hưởng đến độ chính xác của thiết bị.

Dự thảo cũng nghiêm cấm hành vi cố ý làm sai lệch kết quả đo, kể cả thông qua can thiệp phần mềm. Quy định này nhằm hạn chế gian lận trong bối cảnh thiết bị đo ngày càng ứng dụng công nghệ số, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, kết quả kiểm định, kiểm tra độ chính xác của thiết bị và các hoạt động đo lường khác có thể được cấp dưới dạng chứng nhận điện tử, với giá trị pháp lý tương đương giấy tờ thông thường. Dữ liệu phải được lưu trữ an toàn, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc và phục vụ công tác quản lý.

Tăng bảo vệ người tiêu dùng, phân cấp kiểm tra cân đo

Thẩm tra dự luật, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị làm rõ cơ chế quản lý các ứng dụng, hệ thống hiển thị hoặc tính toán kết quả đo dùng để thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ; đồng thời nghiên cứu trách nhiệm của sàn thương mại điện tử khi kinh doanh thiết bị đo thuộc diện kiểm soát bắt buộc nhưng không đáp ứng quy định.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị công khai miễn phí thông tin về tình trạng kiểm định thiết bị, đơn vị cung cấp dịch vụ kiểm định và các vi phạm đã được phát hiện. Người sử dụng cần được tiếp cận, trích xuất dữ liệu đo liên quan để làm căn cứ khiếu nại, giải quyết tranh chấp. Trường hợp dữ liệu sai lệch cần có cơ chế điều chỉnh và kênh tiếp nhận phản ánh trực tuyến.

Đối với dữ liệu thu thập tự động, Ủy ban lưu ý chỉ được sử dụng trực tiếp để xác định vi phạm hành chính khi đáp ứng điều kiện pháp luật. Kết quả cảnh báo tự động không được là căn cứ duy nhất để kết luận tổ chức, cá nhân vi phạm.

Một điểm đáng chú ý khác là đề xuất giao Chủ tịch UBND cấp xã kiểm tra cân đo tại chợ, trung tâm thương mại và các địa điểm kinh doanh hàng hóa phục vụ nhu cầu hằng ngày trên địa bàn. Nội dung kiểm tra bao gồm phương tiện đo và lượng hàng đóng gói sẵn thuộc phạm vi điều chỉnh của luật. Chính quyền cấp xã cũng thực hiện giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm về đo lường theo thẩm quyền.

Với hàng đóng gói sẵn, dự thảo đề xuất bãi bỏ một số thủ tục phân loại và quy định về dấu định lượng nhằm giảm gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, hàng hóa vẫn phải bảo đảm lượng thực tế phù hợp với thông tin ghi trên nhãn hoặc tài liệu đi kèm.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị làm rõ cơ chế kiểm soát sau khi bãi bỏ các thủ tục này, trong đó yêu cầu doanh nghiệp có hệ thống kiểm tra lượng hàng theo từng lô sản xuất và lưu giữ kết quả để phục vụ hậu kiểm.

Đề xuất cắt giảm 8 thủ tục hành chính

Dự thảo luật đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa 8 thủ tục hành chính trong lĩnh vực đo lường. Theo đó, các tổ chức cung cấp dịch vụ kiểm tra, hiệu chỉnh độ chính xác của thiết bị đo không thuộc diện kiểm soát bắt buộc có thể chuyển từ cơ chế đăng ký sang tự công bố năng lực và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Một số hoạt động liên quan đến thiết bị dùng làm chuẩn đo lường cũng được áp dụng cơ chế tương tự.

Đối với thiết bị đo thuộc diện kiểm soát bắt buộc, Nhà nước tiếp tục đánh giá, chỉ định các tổ chức đủ năng lực thực hiện kiểm định, hiệu chuẩn và thử nghiệm. Theo tính toán của cơ quan soạn thảo, các thay đổi dự kiến giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 279 triệu đồng mỗi năm chi phí thực hiện thủ tục.

Hoạt động kiểm tra cũng được đề xuất chuyển sang quản lý theo rủi ro, tập trung vào thiết bị, lĩnh vực và cơ sở có nguy cơ vi phạm cao. Doanh nghiệp chủ động triển khai chương trình bảo đảm độ chính xác trong đo lường có thể được xem xét giảm hoặc miễn một số cuộc kiểm tra của cơ quan nhà nước, căn cứ kết quả thực hiện.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cho rằng dự thảo chưa làm rõ tiêu chí xác định đối tượng có nguy cơ vi phạm cao. Việc phân loại cần tính đến mục đích sử dụng, độ ổn định của thiết bị, lịch sử chấp hành pháp luật và năng lực của đơn vị sử dụng. Ủy ban cũng đề nghị nghiên cứu công nhận kết quả thử nghiệm, chứng nhận thiết bị đo của nước ngoài khi đáp ứng điều kiện, tránh kiểm tra trùng lặp, gây tốn kém cho doanh nghiệp.

Theo kế hoạch, Quốc hội dự kiến thảo luận dự án luật tại hội trường ngày 26/10 và xem xét thông qua ngày 13/11. Dự thảo đề xuất Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.