Sửa Luật Đo lường tập trung vào 3 trụ cột lớn

Phát biểu tại Phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường mang tính chuyên môn rất sâu. 

Do đó, để có đầy đủ cơ sở hoàn thiện Báo cáo thẩm tra trình Quốc hội, đề nghị các đại biểu tập trung cho ý kiến về 8 nhóm vấn đề trọng tâm, bao gồm:

(1) Phạm vi sửa đổi; (2) Cơ chế xác định năng lực của tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm; (3) Nền tảng kỹ thuật của hệ thống, nội dung chưa được xử lý qua các vòng tiếp thu; (4) Hậu kiểm và quản lý theo mức độ rủi ro; (5) Chuyển đổi số và Chương trình bảo đảm đo lường; (6) Bảo đảm thống nhất một đầu mối và phân cấp cho cấp xã; (7) Bãi bỏ các quy định quản lý lượng của hàng đóng gói sẵn và dấu định lượng; (8) Điều khoản chuyển tiếp.

Sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường tập trung 3 trụ cột chính

Trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, việc sửa đổi Luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đẩy mạnh công tác tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng; đổi mới phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm; đơn giản hóa, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh và chi phí tuân thủ; đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Dự án Luật đã được đưa vào Chương trình lập pháp năm 2026 và dự kiến trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. 

Dự thảo không thay đổi phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Đo lường hiện hành, tiếp tục được xây dựng theo hình thức Luật sửa đổi, bổ sung một số điều.

Sau khi tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ 28/57 điều của Luật hiện hành, gồm sửa đổi, bổ sung 19 điều; bổ sung 4 điều mới, trong đó có Điều 5a và Chương Va gồm các điều 34a, 34b, 34c; bãi bỏ 4 điều và một số điểm tại Điều 39 và Điều 43.

Nội dung sửa đổi, bổ sung tập trung vào 3 trụ cột chính:

Thứ nhất, chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản lý. 

Dự thảo chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ theo chuẩn mực quốc tế; bổ sung các quy định về nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, kết quả đo lường số hóa và quản lý, khai thác dữ liệu trên môi trường số.

Trên cơ sở dữ liệu, hoạt động kiểm tra được chuyển dần từ tiền kiểm sang hậu kiểm, thực hiện theo mức độ rủi ro. Theo dự thảo, cách tiếp cận này không chỉ số hóa các thủ tục hiện có mà còn hướng tới thay đổi phương thức quản lý, nâng cao khả năng giám sát và độ tin cậy của kết quả đo.

Thứ hai, phát triển năng lực đo lường quốc gia và phát huy vai trò doanh nghiệp. 

Dự thảo bổ sung định hướng phát triển đo lường khoa học, đo lường công nghiệp; ưu tiên chuẩn đo lường cho công nghệ chiến lược, năng lượng mới, kinh tế số và kinh tế xanh. Đồng thời, dự thảo khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, phát triển và khai thác năng lực đo lường. 

Đáng chú ý, Chương trình bảo đảm đo lường tại tổ chức, doanh nghiệp được luật hóa, tạo công cụ giúp doanh nghiệp kiểm soát quá trình đo, giảm sai lỗi, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh. Nhà nước chuyển dần từ đầu tư đơn lẻ sang kết hợp nguồn lực công với nguồn lực xã hội.

Thứ ba, phân cấp và cải cách thủ tục hành chính. 

Dự thảo phân định cơ chế quản lý đối với phương tiện đo nhóm 1 và nhóm 2. Theo đó, dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo nhóm 1 thực hiện theo cơ chế tự công bố năng lực, tự chịu trách nhiệm; đối với phương tiện đo nhóm 2 phục vụ quản lý bắt buộc, Nhà nước đánh giá và chỉ định tổ chức đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Dự thảo đồng thời bỏ thủ tục chứng nhận chuẩn công tác; xóa bỏ phân loại hàng đóng gói sẵn và thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng dấu định lượng; làm rõ trách nhiệm quản lý phép đo chuyên ngành của các bộ; phân định thẩm quyền kiểm tra giữa trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo dự thảo, các sửa đổi này tạo cơ sở pháp lý để cắt giảm, đơn giản hóa 8 thủ tục hành chính, giảm hồ sơ, giấy tờ và thời gian chờ giải quyết thủ tục, qua đó giảm chi phí tuân thủ và tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, các biện pháp cần thiết vẫn được duy trì nhằm bảo đảm độ chính xác của phép đo, phòng chống gian lận thương mại và bảo vệ người tiêu dùng.

Đề nghị tăng cơ chế bảo vệ người tiêu dùng

Tại Phiên họp, các đại biểu tập trung thảo luận về phạm vi sửa đổi Luật; việc thể chế hóa các chủ trương, chính sách; tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật; tính phù hợp, khả thi của các quy định; cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; phân cấp, phân quyền và các nội dung cụ thể về kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm, chuyển đổi số trong hoạt động đo lường, Chương trình bảo đảm đo lường tại doanh nghiệp, quản lý phương tiện đo, phân cấp kiểm tra, xã hội hóa hoạt động đo lường và xử lý vi phạm.

Góp ý về Điều 34c và Điều 52 của dự thảo Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Đỗ Đức Hồng Hà nêu một số vấn đề liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng dịch vụ công ích như điện, nước, xăng dầu, khí đốt.

Theo ông Đỗ Đức Hồng Hà, dự thảo mới công nhận dữ liệu số phục vụ quản lý nhà nước nhưng chưa có cơ chế để người dân trực tiếp truy xuất, giám sát dữ liệu đo lường theo thời gian thực, làm căn cứ giải quyết tranh chấp.

Ông cũng cho rằng cần làm rõ cơ chế công khai, minh bạch dữ liệu gốc và nhật ký ghi vết, bởi doanh nghiệp quản lý toàn bộ dữ liệu số trong khi người tiêu dùng thiếu cơ chế tiếp cận thông tin.

Bên cạnh đó, dự thảo chưa quy định cơ chế hoàn trả tiền thu thừa và bồi thường trực tiếp khi có sai lệch. Ông Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng, việc áp dụng Bộ luật Dân sự trong những trường hợp sai số nhỏ hàng tháng có thể phức tạp, tốn kém.

Từ những vấn đề trên, ông đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình rõ lý do chưa quy định quyền truy xuất dữ liệu của người tiêu dùng; đồng thời nghiên cứu bổ sung vào Điều 34c và Điều 52 cơ chế bắt buộc doanh nghiệp bồi thường, hoàn trả tiền thu thừa ngay khi xác định có sai lệch.

Đề cập đến định hướng chuyển từ quản lý phương tiện đo sang quản lý độ tin cậy của kết quả đo, kết hợp quản lý rủi ro và chuyển đổi số, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng Lã Thanh Tân đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ sự khác biệt giữa mô hình quản lý đo lường mới với Luật hiện hành, đồng thời quy định cụ thể các cơ chế giám sát để tránh tạo khoảng trống pháp lý.

Ông Lã Thanh Tân cũng đề nghị xác định rõ các cấu phần của hạ tầng kỹ thuật đo lường quốc gia, quy định chủ thể đầu tư, cơ chế vận hành, nguồn kinh phí và mối quan hệ giữa Nhà nước với doanh nghiệp.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cho biết, sau thời gian làm việc tích cực, khẩn trương, trách nhiệm và thẳng thắn, Phiên họp thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường đã hoàn thành chương trình đề ra.

Thay mặt Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, ông Trần Văn Khải ghi nhận đầy đủ các ý kiến phát biểu tại Phiên họp. 

Các ý kiến thống nhất về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường nhằm khắc phục những bất cập sau gần 15 năm thi hành; thể chế hóa các chủ trương của Đảng; đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; đồng thời cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và người dân.

Phiên họp thống nhất hồ sơ dự thảo Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 theo quy trình tại một kỳ họp. 

Phó Chủ nhiệm Trần Văn Khải đề nghị Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và các cơ quan liên quan kịp thời gửi báo cáo, ý kiến để Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tổng hợp, tiếp tục phối hợp trong quá trình trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật.