Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Văn bản hợp nhất số 01/VBHN-BKHCN quy định về đo lường, chất lượng trong kinh doanh xăng dầu. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm tính minh bạch, chính xác trong giao dịch xăng dầu, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi cung ứng nhiên liệu.
Theo quy định, xăng dầu do doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu hoặc pha chế phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, được chứng nhận và công bố hợp quy trước khi đưa ra thị trường. Mỗi lô xăng dầu thành phẩm đều phải được kiểm tra chất lượng theo tiêu chuẩn đã công bố, chỉ được phép lưu thông khi đạt yêu cầu kỹ thuật. Doanh nghiệp có trách nhiệm lưu giữ hồ sơ thử nghiệm và cung cấp khi cơ quan quản lý yêu cầu.
Cách tiếp cận quản lý theo từng lô hàng giúp truy xuất nguồn gốc và nhanh chóng phát hiện sai phạm. Thực tế cho thấy, những năm qua, lực lượng quản lý thị trường và cơ quan tiêu chuẩn đo lường chất lượng tại nhiều địa phương đã phát hiện không ít trường hợp xăng dầu không đạt chuẩn, có dấu hiệu pha trộn hoặc sai lệch chất lượng. Các vụ việc này không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng đến động cơ phương tiện, làm giảm tuổi thọ thiết bị và gia tăng chi phí sửa chữa.
Theo chia sẻ của một số người dân trên địa bàn Hà Nội, việc siết chặt kiểm soát theo chuỗi giúp hạn chế tình trạng "đứt gãy trách nhiệm", khi mỗi khâu từ nhập khẩu, vận chuyển đến bán lẻ đều phải chịu trách nhiệm về chất lượng và tính chính xác của sản phẩm.
Theo quy định, xăng dầu do doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu hoặc pha chế phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, được chứng nhận và công bố hợp quy trước khi đưa ra thị trường.
Một trong những nội dung trọng tâm của quy định là kiểm soát nghiêm ngặt phương tiện đo, đặc biệt là cột bơm xăng dầu. Tất cả cột bơm phải được phê duyệt mẫu, kiểm định ban đầu và kiểm định định kỳ, đồng thời niêm phong các bộ phận ảnh hưởng đến đặc tính đo lường.
Nếu phát hiện thiết bị không đáp ứng yêu cầu hoặc có dấu hiệu bị can thiệp, tổ chức kiểm định phải dừng kiểm định và phối hợp cơ quan chức năng xử lý. Việc niêm phong được ví như "hàng rào kỹ thuật" nhằm ngăn chặn hành vi can thiệp làm sai lệch lượng xăng bán ra.
Thực tế kiểm tra tại một số địa phương cho thấy, khi lực lượng chức năng tiến hành kiểm định đột xuất, nhiều cửa hàng có sai số vượt mức cho phép đã bị xử phạt và buộc khắc phục. Sau khi siết chặt kiểm định và niêm phong, tình trạng vi phạm đo lường đã giảm đáng kể.
Anh Nguyễn Văn Hùng, tài xế công nghệ tại Hà Nội, cho biết, trước đây, nhiều người lo ngại tình trạng bơm thiếu xăng nhưng khó kiểm chứng. Nay khi các cửa hàng niêm phong cột bơm, công khai thông tin kiểm định, người tiêu dùng cảm thấy yên tâm hơn khi đổ xăng.
Quy định mới yêu cầu các thương nhân phân phối, tổng đại lý và cửa hàng bán lẻ phải công khai thông tin về loại xăng dầu kinh doanh, tiêu chuẩn áp dụng và nguồn gốc sản phẩm. Thông tin này phải được niêm yết rõ ràng tại cửa hàng để người tiêu dùng dễ dàng nhận biết.
Việc công khai tiêu chuẩn và thông tin kỹ thuật không chỉ giúp người mua có thêm cơ sở lựa chọn mà còn tạo cơ chế giám sát xã hội đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu. Khi thông tin minh bạch, nguy cơ xảy ra tình trạng "treo biển một đằng, bán hàng một nẻo" sẽ được hạn chế đáng kể.
Song song đó, các thương nhân phân phối và tổng đại lý phải xây dựng, duy trì hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001 hoặc tiêu chuẩn chuyên ngành ISO/TS 29001. Đây là những tiêu chuẩn quốc tế giúp kiểm soát chặt chẽ quy trình, giảm sai sót và nâng cao độ tin cậy của sản phẩm.
Trong quá trình vận chuyển và giao nhận, xăng dầu phải được lấy mẫu, niêm phong bồn chứa và phương tiện vận chuyển, đồng thời lưu giữ đầy đủ hồ sơ. Điều này giúp bảo đảm chất lượng không bị thay đổi trong quá trình lưu thông.
Văn bản hợp nhất cũng quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi kinh doanh xăng dầu, từ sản xuất, nhập khẩu đến bán lẻ. Doanh nghiệp phải lưu giữ hồ sơ chất lượng, chịu thanh tra, kiểm tra và thông báo kịp thời các vi phạm cho cơ quan quản lý.
Các cơ sở sản xuất, nhập khẩu và cung cấp phương tiện đo phải thực hiện phê duyệt mẫu, kiểm định và báo cáo định kỳ tình hình kiểm tra đo lường, chất lượng cho cơ quan quản lý địa phương. Cơ chế này góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng trách nhiệm giải trình và giúp cơ quan quản lý giám sát thị trường hiệu quả hơn.
Theo các chuyên gia trong lĩnh vực tiêu chuẩn đo lường chất lượng, việc hoàn thiện khung pháp lý về đo lường và chất lượng trong kinh doanh xăng dầu là bước đi cần thiết trong bối cảnh thị trường năng lượng ngày càng cạnh tranh và yêu cầu minh bạch ngày càng cao. Khi các quy định được thực thi nghiêm túc, không chỉ quyền lợi người tiêu dùng được bảo vệ mà doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng được bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng.
Xăng dầu là mặt hàng chiến lược, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, vận tải và đời sống người dân. Việc siết chặt đo lường và chất lượng không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn góp phần xây dựng thị trường minh bạch, ổn định.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, nhiều địa phương đã áp dụng công nghệ trong quản lý đo lường, như kết nối dữ liệu kiểm định phương tiện đo, theo dõi lịch sử kiểm định và quản lý hồ sơ điện tử. Đây được xem là hướng đi hiệu quả để tăng cường giám sát, giảm gian lận và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Việc ban hành và triển khai Văn bản hợp nhất số 01/VBHN-BKHCN không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý mà còn tạo nền tảng để xây dựng thị trường xăng dầu minh bạch, chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế. Khi từng lít xăng được đo đúng, từng lô hàng được kiểm soát chất lượng chặt chẽ, niềm tin của người tiêu dùng sẽ được củng cố, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường năng lượng và nền kinh tế.
