Tiêu chuẩn ISO 59000 tạo nền tảng cho chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn

Đưa kinh tế tuần hoàn từ định hướng thành hành động

Phát biểu khai mạc, ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết, trong bối cảnh tài nguyên ngày càng hữu hạn, yêu cầu giảm phát thải, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững ngày càng cao, cùng với sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, phương thức sản xuất, quản trị và tổ chức chuỗi giá trị đang có những thay đổi mạnh mẽ.

Theo ông Trần Hậu Ngọc, kinh tế tuần hoàn không chỉ liên quan đến vấn đề môi trường mà còn gắn trực tiếp với công nghệ, năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bối cảnh Việt Nam triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW và Chỉ thị số 38-CT/TW, việc xây dựng các công cụ, tiêu chí và phương pháp để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn càng có ý nghĩa thiết thực.

"Bộ tiêu chuẩn ISO 59000 cần được đặt trong một cách tiếp cận rộng hơn. Tiêu chuẩn phải đi trước một bước để dẫn dắt đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hình thành những mô hình sản xuất mới", ông Trần Hậu Ngọc nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho rằng, Bộ tiêu chuẩn ISO 59000 cung cấp khuôn khổ để đưa kinh tế tuần hoàn từ định hướng sang hành động và đo lường kết quả. Qua đó, các tổ chức có thể xây dựng mô hình chuyển đổi, quản lý dòng vật liệu, thiết lập chuỗi giá trị và đánh giá mức độ tuần hoàn. Để quá trình chuyển đổi xanh được triển khai thực chất cần có tiêu chí, phương pháp đo lường, dữ liệu và khả năng kiểm chứng.

Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia xác định việc đẩy nhanh tiếp cận, hài hòa tiêu chuẩn quốc tế trong các lĩnh vực kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh, công nghệ chiến lược và chuyển đổi số là một trong những nhiệm vụ cần được chú trọng.

Đối với Bộ tiêu chuẩn ISO 59000, ông Trần Hậu Ngọc đề nghị tập trung vào 4 nội dung: Chuyển tiêu chuẩn quốc tế thành năng lực của Việt Nam; đưa tiêu chuẩn vào doanh nghiệp và lấy doanh nghiệp làm trung tâm; gắn tiêu chuẩn với đo lường, dữ liệu; đồng thời chuyển từ vị trí "người sử dụng tiêu chuẩn" sang "người tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế".

Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia sẽ tiếp tục phát triển đội ngũ chuyên gia Việt Nam, tăng cường tham gia các ban kỹ thuật của ISO và các tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế, qua đó đưa kinh nghiệm và thực tiễn của Việt Nam vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc tế.

ISO 59000 cung cấp khung thống nhất cho kinh tế tuần hoàn

Chia sẻ trực tuyến tại Hội thảo, ông Erich Kieck, Giám đốc Bộ phận Xây dựng năng lực, Ban Thư ký ISO, cho biết tiêu chuẩn quốc tế được Ngân hàng Thế giới đánh giá là một trong những yếu tố hỗ trợ phát triển, có đóng góp đối với thương mại, an ninh lương thực và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Chương trình Tiêu chuẩn vì Phát triển bền vững của ISO được triển khai nhằm hỗ trợ các nước đang phát triển áp dụng những tiêu chuẩn quốc tế ưu tiên. Tại châu Á, chương trình về kinh tế tuần hoàn được triển khai từ năm 2025, tập trung phát triển năng lực địa phương trong tiếp cận và áp dụng Bộ tiêu chuẩn ISO 59000.

Chương trình được triển khai qua hai giai đoạn, gồm đào tạo giảng viên nguồn và áp dụng thực tế tại các tổ chức thí điểm với sự hỗ trợ của chuyên gia quốc tế. Qua đó, chương trình hướng tới hình thành các mô hình thực tiễn, nâng cao năng lực của cơ quan tiêu chuẩn quốc gia và thúc đẩy áp dụng các tiêu chuẩn về kinh tế tuần hoàn.

Ông Erich Kieck cho rằng hội thảo là dịp để các bên chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao nhận thức và làm rõ vai trò của ISO 59000 trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

Tại Hội thảo, GS. Adrian T H Kuah, chuyên ngành Chiến lược và bền vững, Đại học James Cook tại Australia và Singapore, giới thiệu về Bộ tiêu chuẩn ISO 59000 và việc xây dựng hệ sinh thái hợp tác quốc gia nhằm thúc đẩy chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.

Theo GS. Adrian T H Kuah, Bộ tiêu chuẩn ISO 59000 cung cấp khung thống nhất giúp doanh nghiệp chuyển từ các hoạt động tái chế riêng lẻ sang mô hình kinh tế tuần hoàn có hệ thống, có thể đo lường và mở rộng.

Trong đó, ISO 59004 đưa ra các nguyên tắc và hướng dẫn triển khai; ISO 59010 hỗ trợ chuyển đổi mô hình kinh doanh và mạng lưới giá trị; ISO 59020 hướng dẫn đo lường hiệu quả tuần hoàn; ISO 59014 tập trung vào tính bền vững và truy xuất vật liệu thứ cấp; ISO 59040 hỗ trợ trao đổi dữ liệu về tính tuần hoàn của sản phẩm.

ISO 59004 xác định 6 nguyên tắc gồm tư duy hệ thống, tạo giá trị, chia sẻ giá trị, quản lý tài nguyên, truy xuất nguồn lực và khả năng chống chịu của hệ sinh thái. Các nguyên tắc này được cụ thể hóa thông qua những hoạt động như thiết kế tuần hoàn, tái sử dụng, sửa chữa, tái sản xuất, logistics ngược, tái chế và thu hồi vật liệu.

Đo lường là yếu tố quan trọng để mở rộng kinh tế tuần hoàn

Một nội dung được các chuyên gia nhấn mạnh là khả năng đo lường tính tuần hoàn. Theo GS. Adrian T H Kuah, ISO 59020 đưa ra các nhóm chỉ số liên quan đến tài nguyên đầu vào, đầu ra, năng lượng, nước và kinh tế. Đây là cơ sở để doanh nghiệp đánh giá lượng tài nguyên được giữ lại, lượng nguyên liệu nguyên sinh được thay thế và mức độ giảm tác động môi trường.

Để kinh tế tuần hoàn có thể mở rộng tại Việt Nam, GS. Adrian T H Kuah đề xuất 5 định hướng.

Thứ nhất, chuẩn hóa ngôn ngữ về kinh tế tuần hoàn, chuyển từ cách tiếp cận coi kinh tế tuần hoàn là một khái niệm sang một hệ thống vận hành với cách hiểu và phương pháp thực hiện thống nhất.

Thứ hai, làm cho tính tuần hoàn có thể đo lường được, qua đó chuyển từ báo cáo hoạt động sang đánh giá hiệu quả và kết quả thực tế.

Thứ ba, vượt ra ngoài hoạt động tái chế để hướng tới duy trì giá trị và xây dựng mạng lưới giá trị. Theo đó, ISO 59010 nhấn mạnh mô hình kinh doanh và mạng lưới giá trị thay vì chỉ tập trung vào từng hoạt động riêng lẻ.

Thứ tư, tăng cường quan hệ đối tác giữa cơ quan tiêu chuẩn hóa, cơ quan quản lý, doanh nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa và các ngành sản xuất.

Thứ năm, coi chính sách là một phần của hạ tầng kinh tế tuần hoàn. Một số công cụ được đề cập gồm trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), tiêu chuẩn thiết kế sinh thái, mua sắm tuần hoàn, hộ chiếu sản phẩm, yêu cầu báo cáo truy xuất nguồn gốc, cơ chế đặt cọc - hoàn trả hoặc thu hồi sản phẩm và nâng cao năng lực cho cơ quan quản lý, doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong khuôn khổ Hội thảo, ông Nguyễn Vũ Lê, chuyên gia Trung tâm Đào tạo nghiệp vụ Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, chia sẻ trường hợp Công ty TNHH Môi trường Ngôi Sao Xanh ứng dụng các tiêu chuẩn ISO 59004, ISO 59010, ISO 59020 và ISO 59014 trong quản lý dòng vật liệu, đo lường tính tuần hoàn và xây dựng lộ trình chuyển đổi.

Đại diện Công ty TNHH Toàn Phát cũng chia sẻ về việc ứng dụng ISO 59000 trong mô hình tuần hoàn đối với lốp xe hết vòng đời, tập trung vào xây dựng chuỗi giá trị vòng kín, đo lường tính tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc vật liệu thứ cấp.

Các nội dung trao đổi tại Hội thảo cho thấy việc áp dụng ISO 59000 không chỉ dừng ở việc tiếp cận tiêu chuẩn mà cần được gắn với hoạt động quản trị, dữ liệu, đo lường và thực tiễn sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Hội thảo cũng diễn ra phiên thảo luận với sự tham gia của các chuyên gia, đại diện doanh nghiệp thí điểm và đại biểu, tập trung trao đổi kinh nghiệm áp dụng ISO 59000, những khó khăn trong quá trình chuyển đổi và các khuyến nghị thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.

Phát biểu bế mạc, ông Christian Schoen, Cố vấn Viện Đo lường Quốc gia Đức (PTB), cảm ơn các đơn vị đã phối hợp tổ chức và triển khai chương trình. Theo ông, Bộ tiêu chuẩn ISO 59000 cung cấp cơ sở để các tổ chức từng bước chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn.

Ông Christian Schoen cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn thiết lập, áp dụng và thí điểm Bộ tiêu chuẩn ISO 59000, qua đó tích lũy kinh nghiệm thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện và nhân rộng các mô hình tại Việt Nam cũng như các quốc gia khác.

Theo ông, để phát triển kinh tế tuần hoàn, cần xây dựng hạ tầng chất lượng dựa trên các tiêu chuẩn có tính thực tiễn, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp và các ngành kinh tế.