Giải bài toán tự chủ nhiên liệu đặc chủng bằng công nghệ trong nước
Trong nhiều năm, nguồn nhiên liệu đặc chủng phục vụ các trang bị kỹ thuật quân sự của Việt Nam chủ yếu phụ thuộc vào nhập khẩu.
Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới có nhiều biến động, việc bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt trở thành yêu cầu cấp thiết, đặt ra bài toán phải từng bước làm chủ công nghệ sản xuất trong nước.
BSR bàn giao lô nhiên liệu đặc chủng đầu tiên phục vụ quốc phòng, đánh dấu bước chuyển từ nghiên cứu sang sản xuất thương mại.
Xuất phát từ yêu cầu đó, năm 2012, công trình “Nghiên cứu phát triển công nghệ sản xuất nhiên liệu đặc chủng phục vụ quốc phòng - an ninh tại Nhà máy lọc dầu Dung Quất” được triển khai với sự phối hợp của Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), các đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng và các đối tác nghiên cứu Liên bang Nga.
Thách thức lớn nhất là Nhà máy lọc dầu Dung Quất vốn được thiết kế để sản xuất nhiên liệu dân dụng, chưa có dây chuyền chuyên biệt dành cho nhiên liệu quân sự. Trong khi đó, các sản phẩm đặc chủng phải đáp ứng những yêu cầu khắt khe về chất lượng, độ an toàn và khả năng tương thích với trang bị kỹ thuật.
Thay vì đầu tư một hệ thống hoàn toàn mới, nhóm nghiên cứu lựa chọn hướng đi tối ưu hóa công nghệ hiện hữu, khai thác hiệu quả hạ tầng sản xuất sẵn có để tạo ra những sản phẩm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Qua quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện, công trình đã phát triển thành công công nghệ sản xuất hai loại nhiên liệu đặc chủng Jet A-1K và điêzen DO L-62.
Năm 2014, hai loại nhiên liệu được các cơ quan chuyên môn Liên bang Nga đánh giá và cấp phép sử dụng. Trên cơ sở kết quả này, BSR tiếp tục hoàn thiện công nghệ, từng bước chuyển từ sản xuất thử nghiệm sang sản xuất ở quy mô công nghiệp.
Đến năm 2023, Bộ Quốc phòng chính thức chấp thuận đưa hai loại nhiên liệu vào sử dụng, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ nghiên cứu khoa học sang ứng dụng thực tiễn.
Từ kết quả nghiên cứu đến năng lực tự chủ công nghệ quốc gia
Điểm nổi bật của công trình không chỉ nằm ở việc tạo ra sản phẩm mới, mà còn ở khả năng ứng dụng công nghệ ngay trên hệ thống lọc hóa dầu hiện hữu, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng công nghiệp và giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung nhiên liệu từ nước ngoài.
Theo hồ sơ công trình, giai đoạn 2022-2025, Nhà máy lọc dầu Dung Quất đã sản xuất và cung ứng tổng cộng 235.000 m³ nhiên liệu đặc chủng, đạt doanh thu hơn 4.058 tỷ đồng. Việc chủ động sản xuất trong nước còn giúp tiết kiệm khoảng 15-20% chi phí so với nhập khẩu, tương đương 610-810 tỷ đồng.
Nhà máy lọc dầu Dung Quất, nơi triển khai nghiên cứu và sản xuất các loại nhiên liệu đặc chủng phục vụ quốc phòng - an ninh.
Đằng sau những kết quả đó là sự đóng góp của tập thể 35 nhà khoa học, chuyên gia và kỹ sư Việt Nam và Liên bang Nga, trong đó có TS. Lê Xuân Huyên, ThS. Bùi Minh Tiến thuộc Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam cùng các cộng sự đến từ doanh nghiệp lọc hóa dầu, các cơ quan nghiên cứu và đơn vị quốc phòng.
Quá trình nghiên cứu và triển khai công trình cũng cho thấy hiệu quả của mô hình hợp tác giữa cơ quan nghiên cứu, doanh nghiệp và đơn vị sử dụng sản phẩm. Từ việc xác định nhu cầu thực tiễn, phát triển giải pháp công nghệ đến tổ chức sản xuất và ứng dụng, các bên đã hình thành chuỗi liên kết đưa kết quả nghiên cứu khoa học trở thành sản phẩm có giá trị sử dụng thực tế.
Với những kết quả đạt được, công trình hiện được Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đề nghị ở cấp cơ sở và Bộ Tài chính đề nghị ở cấp Bộ để xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ đợt 7.
Từ bài toán phụ thuộc nguồn cung bên ngoài, công trình đã góp phần hình thành năng lực sản xuất nhiên liệu đặc chủng trong nước, khẳng định vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giải quyết những yêu cầu quan trọng của đất nước.
Thành quả này cũng thể hiện tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, lấy kết quả ứng dụng thực tiễn làm thước đo giá trị của hoạt động nghiên cứu.
