Văn hóa số trong kỷ nguyên công nghệ bắt đầu từ mỗi công dân

Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian số, hình thành chuẩn mực ứng xử phù hợp với xã hội số. Trong bối cảnh mạng xã hội trở thành nơi hàng triệu người tiếp nhận và lan truyền thông tin mỗi ngày, trách nhiệm của từng công dân ngày càng trở nên quan trọng.

Thực tế cho thấy, một đoạn video bị cắt khỏi bối cảnh, một bài viết chưa được kiểm chứng hay một lời quy kết trên mạng có thể nhanh chóng tạo thành làn sóng dư luận. Chỉ sau vài giờ, hàng nghìn lượt bình luận và chia sẻ có thể tác động trực tiếp đến danh dự, công việc và đời sống của một cá nhân, ngay cả khi sự việc chưa được cơ quan có thẩm quyền xác minh.

Vấn đề của văn hóa số trước hết nằm ở cách con người sử dụng công nghệ. Một lượt thích hay chia sẻ tưởng như rất nhỏ nhưng khi được cộng hưởng có thể làm lan truyền thông tin sai lệch, bạo lực ngôn từ và những phán xét thiếu căn cứ.

Xây dựng văn hóa số vì vậy cần bắt đầu từ những hành vi hằng ngày: kiểm chứng trước khi chia sẻ, tôn trọng quyền riêng tư, không sử dụng ngôn từ xúc phạm, kích động và chủ động cải chính khi phát hiện thông tin không chính xác. Phản biện cần dựa trên thông tin xác thực và tôn trọng người khác, thay vì chạy theo cảm xúc của đám đông.

Các quy định pháp luật cũng ngày càng làm rõ trách nhiệm của người sử dụng mạng. Luật An ninh mạng nghiêm cấm hành vi đưa thông tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của tổ chức, cá nhân. Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định chế tài đối với hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác trên không gian mạng.

Quan trọng hơn là hình thành khả năng nhận diện, chọn lọc thông tin và chuẩn mực ứng xử ngay trong gia đình, nhà trường và cộng đồng.

Tại xã Krông Năng, tỉnh Đắk Lắk, nội dung xây dựng văn hóa số được lồng ghép vào các hoạt động của Hội Liên hiệp Phụ nữ thông qua các phong trào “Bình dân học vụ số”, “Phụ nữ số”. Hội viên được hướng dẫn nhận diện tin giả, bảo vệ thông tin cá nhân, sử dụng mạng xã hội an toàn và ưu tiên tiếp nhận, chia sẻ thông tin từ những nguồn chính thống.

Từ kỹ năng sử dụng thiết bị và nền tảng số, nội dung tuyên truyền được mở rộng sang trách nhiệm của mỗi người khi tham gia môi trường mạng. Người phụ nữ trong gia đình có thể vừa chủ động bảo vệ mình, vừa hướng dẫn con em nhận biết thông tin sai lệch, giữ an toàn dữ liệu cá nhân và hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm.

Nhà trường cũng giữ vai trò quan trọng trong quá trình này. Học sinh, sinh viên cần được trang bị khả năng tìm kiếm, đối chiếu nhiều nguồn, nhận diện nội dung giả mạo và chịu trách nhiệm với những gì mình đăng tải. Trong môi trường mà mỗi người đều có thể trở thành người tạo và lan truyền thông tin, kỹ năng số cần đi cùng ý thức về tác động của từng hành vi đối với cộng đồng.

Một xã hội số văn minh được hình thành từ những công dân biết sử dụng công nghệ có trách nhiệm. Kiểm chứng trước khi chia sẻ, tôn trọng người khác khi bình luận và không tiếp tay cho thông tin sai lệch là những hành động nhỏ nhưng trực tiếp tạo nên môi trường văn hóa số lành mạnh, đưa tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW đi vào đời sống.