Chuyển đổi số ở cấp cơ sở không đơn thuần là việc phủ sóng viễn thông hay đầu tư hạ tầng thiết bị. Thách thức lớn nhất nằm ở "khoảng cách kỹ năng" và tâm lý e ngại công nghệ của người dân, đặc biệt là nhóm người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số.
Xóa mù công nghệ cho người già, đồng bào thiểu số. Ảnh minh họa
Trước thực tế đó, mô hình "Bình dân học vụ số" được triển khai linh hoạt tại nhiều địa phương, lấy phương châm "cầm tay chỉ việc" làm kim chỉ nam để đưa công nghệ phục vụ trực tiếp cho đời sống sinh hoạt và sản xuất của bà con.
Lấy lực lượng cơ sở làm nòng cốt "xóa mù" công nghệ
Điểm chung trong cách làm hiệu quả tại các địa phương là việc phát huy vai trò của các tổ chức, lực lượng tại chỗ để đồng hành cùng người dân.
Tại xã Tân Thạnh (tỉnh Long An), Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã phối hợp với cơ quan chức năng ra mắt mô hình "Người cao tuổi đồng hành chuyển đổi số". Thay vì chỉ dựa vào người trẻ, địa phương thành lập các tổ nòng cốt từ 5 -1 0 thành viên tại từng ấp, quy tụ những hội viên cao tuổi năng động, có khả năng thao tác trên smartphone. Mô hình "bạn già hướng dẫn bạn già" giúp giải tỏa tâm lý e ngại, giúp việc tiếp thu trở nên tự nhiên.
Trong khi đó, ở các khu vực đông đồng bào dân tộc Mường như phường Yên Sơn hay xã Cúc Phương (tỉnh Ninh Bình), lực lượng xung kích lại là thành viên các Tổ công nghệ số cộng đồng và Đoàn thanh niên. Với phương pháp "miệng nói, tay làm", các đoàn viên kiên trì đến tận nhà văn hóa thôn, bản hoặc gõ cửa từng hộ gia đình để hướng dẫn trực tiếp trên thiết bị của bà con.
Nội dung phổ cập không mang tính lý thuyết suông mà gắn chặt với nhu cầu thiết thực: từ kết nối mạng, tra cứu thông tin chính thống, kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID, đến việc nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến hay thanh toán tiền điện, nước không dùng tiền mặt.
Cùng với đó, việc trang bị kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc, phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng cũng được chú trọng đặc biệt nhằm tạo "lá chắn" an toàn cho người lớn tuổi. Sự kiên trì của các đội ngũ hỗ trợ đã mang lại những chuyển biến rõ rệt trong đời sống hằng ngày.
Ở tuổi ngoài 70, bà Bùi Thị Liên (Tổ dân phố Đồng Bài, phường Yên Sơn - nơi có 99% là người Mường) trước đây chỉ quen nghe gọi cơ bản. Nhờ sự hỗ trợ tận tình, nay bà đã có thể chủ động nhận tiền con cháu gửi qua tài khoản, thanh toán hóa đơn sinh hoạt ngay tại nhà mà không cần đi lại. Khi rảnh rỗi, bà còn tự mở video tập dưỡng sinh và đọc tin tức, biến chiếc điện thoại thông minh thành cầu nối tiện ích ở tuổi xế chiều.
Công nghệ số đã mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho nông dân và người dân vùng dân tộc thiểu số. Người dân bắt đầu thói quen cập nhật thông tin thời tiết, giá cả nông sản, học hỏi kỹ thuật chăn nuôi hay quảng bá sản phẩm địa phương, dịch vụ du lịch trên các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử.
Việc người dân tự thao tác các dịch vụ công trực tuyến còn góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, giảm chi phí di chuyển và nâng cao hiệu quả cải cách hành chính tại cơ sở./.
