Công nghệ địa vật lý mở hướng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ

Thay vì đào tìm trên diện rộng, nhóm nghiên cứu sử dụng radar xuyên đất và kỹ thuật dựng ảnh điện trở suất (ERT) để khảo sát những biến đổi dưới bề mặt. Các công nghệ này không trực tiếp "nhìn thấy" hài cốt, mà tìm những dấu hiệu có thể còn lại từ quá trình chôn cất.

Với ERT, dòng điện được truyền xuống đất qua hệ thống điện cực. Sự khác biệt về khả năng dẫn điện của đất và các vật thể dưới bề mặt được ghi nhận, xử lý bằng thuật toán, từ đó tạo ra các mặt cắt địa vật lý 2D, 3D.

Những vùng có điện trở suất bất thường trở thành các vị trí cần tiếp tục phân tích. Dị thường có thể xuất hiện do đất từng bị đào và lấp, sự thay đổi độ rỗng, khả năng giữ nước hoặc những biến đổi hóa học diễn ra trong quá trình phân hủy.

Tại Công viên Lê Thị Riêng, khảo sát ghi nhận nhiều vùng điện trở suất dị thường ở độ sâu khoảng 3-8 m, trong đó có những cấu trúc dạng rãnh phân bố trên phạm vi khoảng 6 x 8 m. Dữ liệu giúp lực lượng quy tập thu hẹp hơn khu vực cần bóc tách, kiểm tra thực địa.

Sau gần 60 năm, các dấu tích ban đầu đã không còn nguyên vẹn. Vì vậy, dữ liệu địa vật lý không được sử dụng như một căn cứ độc lập để kết luận vị trí có hài cốt. Các điểm nghi vấn cần được đối chiếu với bản đồ lịch sử, hồ sơ lưu trữ, lời kể nhân chứng và kết quả khảo sát thực địa.

Điểm đáng chú ý của cách tiếp cận này là KH&CN giúp chuyển bài toán tìm kiếm từ "đào để tìm" sang "khảo sát, khoanh vùng rồi mới đào". Với những khu vực rộng và dấu tích đã bị thời gian xóa mờ, thay đổi này có ý nghĩa lớn trong việc sử dụng hiệu quả nhân lực, thời gian và nguồn lực.

Đây cũng là hướng ứng dụng KH&CN được đặt trong tổng thể "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Trong Chiến dịch, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì, phối hợp nghiên cứu, ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ phục vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Bộ KH&CN đồng thời phối hợp hỗ trợ hoàn thiện các công nghệ giám định ADN, xây dựng cơ sở dữ liệu gen, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và hợp tác quốc tế. Qua đó, KH&CN được kết nối từ khâu tìm kiếm vị trí, quy tập đến xác định danh tính.

Nếu công nghệ địa vật lý giúp xác định những nơi có thể còn dấu tích, thì công nghệ ADN tiếp tục lần tìm danh tính của người đã nằm lại. Mỗi công nghệ góp một mắt xích, cùng tạo nên cách tiếp cận khoa học, chính xác hơn trong hành trình tìm kiếm, quy tập và đưa các liệt sĩ trở về với gia đình, đồng đội.

Từ những dị thường dưới lòng đất đến những dữ liệu di truyền, KH&CN đang mở thêm những con đường để thu hẹp khoảng cách giữa một người đã hy sinh và ngày họ được trở về với gia đình, đồng đội.