Trong bối cảnh KHCN,ĐMST&CĐS phát triển mạnh mẽ, tài sản trí tuệ không còn chỉ là kết quả của hoạt động sáng tạo, nghiên cứu, mà đã trở thành nguồn lực trực tiếp tham gia vào sản xuất, kinh doanh. Một sáng chế, phần mềm, nhãn hiệu, bí quyết kỹ thuật hay kết quả nghiên cứu khoa học có thể được khai thác thông qua chuyển nhượng, li-xăng, góp vốn, mua bán - sáp nhập doanh nghiệp, thế chấp vay vốn hoặc hợp tác đầu tư.
Theo ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ đã bổ sung một số quy định nhằm hỗ trợ tạo ra và khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ. Trên cơ sở đó, Cục Sở hữu trí tuệ đang tích cực phối hợp với các cơ quan liên quan hỗ trợ các chủ thể phát huy giá trị quyền sở hữu trí tuệ, góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội.
Ông Nguyễn Hoàng Giang nhấn mạnh, việc xác định giá trị tài sản trí tuệ là yếu tố then chốt trong chuyển hóa ý tưởng sáng tạo thành giá trị kinh tế cụ thể. Đây là cơ sở cho các giao dịch như chuyển nhượng, li-xăng, góp vốn, đồng thời hỗ trợ hoạt động thực thi quyền, quản lý tài sản và các hoạt động tài chính liên quan.
Tài sản trí tuệ là tài sản vô hình, khó định giá do phụ thuộc lớn vào tiềm năng khai thác thương mại, mức độ bảo hộ và khả năng tạo giá trị trong tương lai.
Tuy nhiên, để sáng chế, công nghệ, phần mềm hay nhãn hiệu được giao dịch minh bạch, yêu cầu quan trọng là phải xác định được giá trị phù hợp. Thực tiễn cho thấy, quá trình này còn nhiều khó khăn do tài sản sở hữu trí tuệ có tính vô hình, giá trị phụ thuộc lớn vào khả năng khai thác thương mại trong tương lai, vị thế thị trường, mức độ bảo hộ, năng lực quản trị và các yếu tố rủi ro.
Các chuyên gia cho rằng, phát triển thị trường giao dịch tài sản trí tuệ và công nghệ là chìa khóa để biến nguồn lực này từ tiềm năng thành giá trị kinh tế thực sự. Dù vậy, hoạt động định giá tại Việt Nam vẫn gặp nhiều vướng mắc. Thị trường giao dịch chưa phát triển tương xứng; dữ liệu về các hợp đồng chuyển nhượng, li-xăng còn hạn chế; thông tin tham chiếu chưa đầy đủ, gây khó khăn cho việc áp dụng phương pháp so sánh thị trường.
Một thách thức khác là việc đạt được sự đồng thuận giữa các bên liên quan. Với cùng một sáng chế, công nghệ hay nhãn hiệu, bên sở hữu, nhà đầu tư hoặc đơn vị nhận chuyển giao có thể đưa ra các mức giá khác nhau, tùy thuộc vào kỳ vọng khai thác, năng lực thương mại hóa và mức độ chấp nhận rủi ro. Thực tế này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ chuyên gia, thẩm định viên và cơ sở dữ liệu phục vụ quá trình xác định giá trị.
Bên cạnh đó, cần phân biệt rõ giữa "định giá" và "thẩm định giá". Theo Luật Giá năm 2023, định giá là quá trình xác định giá của hàng hóa, dịch vụ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức, cá nhân thực hiện. Trong khi đó, thẩm định giá là hoạt động chuyên môn do tổ chức, thẩm định viên về giá thực hiện theo quy định pháp luật. Việc làm rõ hai khái niệm này có ý nghĩa quan trọng trong các giao dịch chuyển giao công nghệ, góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và quản lý tài sản hình thành từ ngân sách nhà nước.
Để sáng chế, công nghệ, phần mềm hay nhãn hiệu được giao dịch minh bạch, yêu cầu quan trọng là phải xác định được giá trị phù hợp.
Trên thế giới, tài sản vô hình ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị doanh nghiệp. Theo chuyên gia của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới, tổng giá trị tài sản vô hình toàn cầu hiện đã vượt 100 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ cho mục đích tài chính vẫn ở giai đoạn đầu tại nhiều quốc gia, do khó khăn trong xác định giá trị và phản ánh loại tài sản này trong hệ thống tài chính.
Để thúc đẩy hoạt động định giá, các chuyên gia cho rằng cần phát triển cơ sở dữ liệu về giao dịch tài sản trí tuệ, nâng cao năng lực đội ngũ thẩm định viên, xây dựng hướng dẫn chuyên môn phù hợp với thông lệ quốc tế và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý về giá với cơ quan quản lý về sở hữu trí tuệ.
Khi "nút thắt" định giá được tháo gỡ, các kết quả sáng tạo, nghiên cứu, công nghệ và thương hiệu sẽ có thêm cơ hội đi vào sản xuất, kinh doanh, góp phần phát triển thị trường khoa học và công nghệ, nâng cao giá trị doanh nghiệp và thúc đẩy nền kinh tế dựa trên tri thức.
