Giải mã nguồn nấm dược liệu, phát triển sản phẩm từ Tà Đùng

Sau 2 năm thực hiện, đề tài "Nghiên cứu phát triển sản phẩm thương mại từ nấm Linh chi (thuộc họ Ganodermataceae Donk) có nguồn gốc từ Vườn quốc gia Tà Đùng", do PGS.TS. Nguyễn Phương Đại Nguyên, Trường Đại học Tây Nguyên làm chủ nhiệm vừa được Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lâm Đồng nghiệm thu. Kết quả nghiên cứu đã đánh dấu bước chuyển từ khai thác tự nhiên sang định hướng thương mại hóa nguồn dược liệu quý này.

Toàn cảnh Hội đồng nghiệm thu đề tài.

Định danh 14 loài nấm, đánh giá tiềm năng hoạt tính sinh học

Vườn quốc gia Tà Đùng có tiềm năng về nguồn nấm dược liệu, song việc phát triển thành nguyên liệu sản xuất đòi hỏi phải có cơ sở khoa học về thành phần loài, đặc điểm sinh học và khả năng ứng dụng. Đây là hướng tiếp cận của đề tài nhằm kết hợp nghiên cứu tài nguyên bản địa với định hướng phát triển sản phẩm thương mại.

Trong quá trình thực hiện, nhóm nghiên cứu thu thập 86 mẫu nấm thuộc họ Ganodermataceae, mô tả đặc điểm sinh học, sinh thái, định danh và lập danh mục 14 loài thuộc hai chi: Ganoderma có 6 loài và Amauroderma có 8 loài. Kết quả bổ sung dữ liệu khoa học về nguồn nấm tại Vườn quốc gia Tà Đùng, tạo cơ sở cho việc lựa chọn đối tượng nghiên cứu, nhân giống và phát triển nguyên liệu.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu tiến hành sàng lọc hoạt tính sinh học của một số loài nấm, tập trung vào khả năng gây độc tế bào ung thư, ức chế sự tăng sinh tế bào ung thư, tác động liên quan đến bệnh tiểu đường và hoạt tính tăng cường miễn dịch. 

Các kết quả góp phần nhận diện tiềm năng ứng dụng của nguồn nấm bản địa, đồng thời cung cấp cơ sở cho những nghiên cứu tiếp theo về thành phần và hoạt tính của các hợp chất sinh học.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đề tài đã phân lập và hoàn thiện quy trình nhân giống, nuôi trồng loài Ganoderma lucidum có nguồn gốc từ Vườn quốc gia Tà Đùng. Đây là bước quan trọng nhằm chủ động nguồn nguyên liệu, giảm sự phụ thuộc vào thu hái tự nhiên và tạo điều kiện kiểm soát chất lượng trong quá trình sản xuất.

Nghiên cứu nấm linh chi Tà Đùng góp phần thúc đẩy ứng dụng khoa học và công nghệ, phát triển sinh kế vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo mục tiêu Chương trình 1719.

Hoàn thiện quy trình nuôi trồng, phát triển sản phẩm thương mại

PGS.TS. Nguyễn Phương Đại Nguyên cho biết: "Đề tài không chỉ dừng lại ở việc nhận diện và phân loại mà còn tập trung đánh giá hoạt tính sinh học, qua đó phát triển sản phẩm thương mại và ứng dụng trong thực tiễn".

Từ kết quả nghiên cứu, đề tài đã xây dựng bộ dữ liệu và tiêu bản về các loài nấm thuộc họ Ganodermataceae tại Vườn quốc gia Tà Đùng; hoàn thiện quy trình nhân giống và nuôi trồng nấm linh chi làm nguyên liệu sản xuất chế phẩm. Xây dựng 2 mô hình nuôi trồng nấm linh chi gồm một mô hình tại cơ sở sản xuất và một mô hình dưới tán rừng, góp phần kiểm soát chất lượng nguồn nguyên liệu, tạo nguồn cung ổn định.

Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu đã phát triển 3 sản phẩm thương mại gồm: nấm linh chi khô, cao linh chi và rượu linh chi. Các sản phẩm đều đạt tiêu chuẩn nguyên liệu, tiêu chuẩn cơ sở và các chỉ tiêu an toàn thực phẩm theo quy định. Đồng thời, đề tài cũng xây dựng đầy đủ quy trình công nghệ sản xuất cao linh chi và rượu linh chi với hướng dẫn rõ ràng, dễ áp dụng trong thực tiễn và có khả năng chuyển giao.

Đề tài cũng đăng ký nhãn hiệu cho hai sản phẩm nấm linh chi và cao nấm linh chi có nguồn gốc từ Vườn quốc gia Tà Đùng; các đơn đăng ký đã được Cục Sở hữu trí tuệ chấp nhận. 

Ngoài ra, đề tài đã hoàn thiện quy trình tạo cao chiết chứa các hoạt chất sinh học cao từ nấm linh chi; xây dựng tiêu chuẩn cơ sở cho từng dòng sản phẩm; đánh giá thành phần và hàm lượng các hoạt chất chính.

Đề tài nghiên cứu đã phát triển 3 sản phẩm thương mại đạt tiêu chuẩn chất lượng.

Theo Hội đồng nghiệm thu, đề tài được đánh giá cao bởi quá trình triển khai từ nghiên cứu đến hoàn thiện sản phẩm, có khả năng ứng dụng, chuyển giao và nhân rộng, đồng thời có tiềm năng đóng góp cho phát triển kinh tế địa phương.

Việc phát triển nấm linh chi Tà Đùng theo hướng nuôi trồng có kiểm soát và chế biến sâu có thể mở ra cơ hội nâng cao giá trị dược liệu, tạo thêm sinh kế cho cộng đồng và giảm áp lực khai thác tài nguyên rừng. Để phát huy hiệu quả, kết quả nghiên cứu cần tiếp tục được chuyển giao gắn với điều kiện sản xuất, nhu cầu thị trường và yêu cầu bảo tồn hệ sinh thái.

Đề tài là một hướng ứng dụng khoa học và công nghệ vào khai thác hợp lý nguồn tài nguyên bản địa, kết nối nghiên cứu với sản xuất và phát triển kinh tế địa phương. 

Việc tiếp tục hoàn thiện quy trình, chuẩn hóa sản phẩm và mở rộng mô hình phù hợp sẽ là cơ sở để phát huy giá trị nguồn nấm dược liệu tại Vườn quốc gia Tà Đùng theo hướng bền vững.