Đưa khoa học và công nghệ vào bài toán sinh kế
Với hơn 26.500 người dân tộc thiểu số, chiếm 2,6% dân số, Vĩnh Long triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo hướng không chỉ đầu tư hạ tầng mà còn tạo năng lực để người dân tự phát triển.
Giai đoạn 2022-2024, tỉnh phân bổ hơn 95,1 tỷ đồng từ Chương trình 1719; riêng các dự án phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị được bố trí kinh phí tại Trà Ôn, Tam Bình và thị xã Bình Minh.
Hỗ trợ sản xuất gắn với hướng dẫn kỹ thuật giúp đồng bào Khmer từng bước nâng cao hiệu quả sinh kế.
Hạ tầng được đầu tư đồng bộ, với 8 công trình hoàn thành năm 2022 và 15 công trình năm 2023, tổng kinh phí lần lượt hơn 9,1 tỷ đồng và 18,4 tỷ đồng. Cùng với đó, 904 hộ được hỗ trợ bồn chứa nước; các chương trình đào tạo, tập huấn góp phần nâng kiến thức và kỹ năng sản xuất cho cán bộ, người dân. Nhưng hạ tầng và vốn chỉ là điều kiện ban đầu. Giá trị lâu dài nằm ở việc giúp người dân biết cách sản xuất, làm chủ kỹ thuật và tạo thu nhập từ chính nguồn lực được hỗ trợ.
Tại Tân Mỹ, một trong những địa bàn còn nhiều khó khăn, đồng bào Khmer chiếm tỷ lệ cao. Cách hỗ trợ được địa phương nhấn mạnh là "trao cần câu", hướng người dân đến sản xuất và chủ động tạo thu nhập.
Một hộ dân ở Sóc Ruộng được vay 50 triệu đồng để mua bò sinh sản, đồng thời tận dụng đất để trồng cỏ làm thức ăn. Đàn bò sinh sản nhiều lứa, gia đình từng bước ổn định cuộc sống, hoàn trả vốn và tiếp tục phát triển kinh tế. Cách làm này cho thấy hỗ trợ sinh kế hiệu quả không dừng ở việc "trao vốn", mà phải tạo được khả năng tự sản xuất và duy trì thu nhập.
Chăn nuôi bò giúp các hộ đồng bào dân tộc Khmer có điều kiện mở hướng làm ăn lâu dài.
Từ nền tảng đó, Vĩnh Long xác định khoa học và công nghệ là một trong những chìa khóa chuyển từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp". Kế hoạch cơ cấu lại ngành nông nghiệp giai đoạn 2021-2025 đặt mục tiêu đến năm 2025, 20% giá trị sản phẩm nông nghiệp được tạo ra từ các mô hình ứng dụng công nghệ cao.
Nhờ vậy, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh còn 8.737 hộ nghèo, chiếm 0,88%; 19.246 hộ cận nghèo, chiếm 1,94%. Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đã huy động, lồng ghép trên 29.381 tỷ đồng để hỗ trợ xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Chú trọng phát triển nông thôn hiện đại, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn
Với Chương trình 1719, khoa học và công nghệ vì thế không phải một cấu phần tách rời, mà cần được đặt trong chuỗi từ hạ tầng - vốn - kiến thức - kỹ thuật - thị trường. Khi người dân có điều kiện sản xuất, được hướng dẫn kỹ thuật và tiếp cận phương thức sản xuất phù hợp, nguồn lực đầu tư mới có khả năng tạo ra giá trị bền vững.
Đến năm 2030, Vĩnh Long phấn đấu có 65% số xã, tương đương 69 xã, đạt chuẩn nông thôn mới; ít nhất 10%, tương đương 11 xã, đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn tăng ít nhất 2,5 lần so với năm 2020. Tỷ lệ hộ nghèo năm 2026 giảm 0,07%/năm; các năm tiếp theo duy trì mức giảm 0,5%/năm; riêng vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm bình quân 0,2%/năm.
Định hướng của tỉnh tập trung vào công nghệ sinh học trong sản xuất giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản; phát triển nhà lưới, nhà màng, tưới tiết kiệm, sản xuất rau công nghệ cao; đồng thời nghiên cứu các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu, trong đó có xâm nhập mặn. Tỉnh cũng chú trọng phát triển nông thôn hiện đại, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Tỉnh chú trọng đẩy mạnh ứng dụng KH&CN trong nông nghiệp, gắn với tiêu chuẩn VietGAP.
KH&CN cũng được gắn với thị trường thông qua các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, ASC, xây dựng nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm chủ lực. Mục tiêu cuối cùng không phải tạo thêm một quy trình kỹ thuật, mà là nâng giá trị sản phẩm và khả năng tiêu thụ.
Tuy nhiên, để công nghệ thực sự trở thành động lực, cần giải quyết điểm nghẽn từ khâu nghiên cứu đến chuyển giao. Công nghệ phải sát nhu cầu, phù hợp điều kiện sản xuất, dễ áp dụng; nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân cần được kết nối chặt chẽ hơn.
Khi vốn đi cùng kiến thức, kỹ thuật đi cùng thị trường, nguồn lực của Chương trình 1719 sẽ không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn tạo năng lực sản xuất mới. Đó cũng là hướng đi để khoa học và công nghệ thực sự trở thành đòn bẩy nâng giá trị sinh kế, giúp người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số từng bước chuyển từ "được hỗ trợ" sang "có năng lực tự phát triển".
