Sửa đổi Luật Bưu chính, thúc đẩy phát triển hạ tầng kinh tế số

Theo tờ trình, Luật Bưu chính (sửa đổi) được xây dựng nhằm thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện thể chế, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản lý nhà nước.

Sau 15 năm thi hành, Luật Bưu chính năm 2010 đã thúc đẩy thị trường bưu chính phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và chuyển đổi số đặt ra yêu cầu cấp bách phải sửa đổi Luật để khắc phục các bất cập, đổi mới mô hình quản lý và phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu phục vụ kinh tế số, xã hội số.

Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 08 chương, 51 điều, dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/7/2027. Dự thảo Luật tập trung vào 04 nội dung cơ bản sau:

Điều chỉnh, mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính

Dự thảo Luật quy định dịch vụ bưu chính gồm các công đoạn nhận, chia chọn, vận chuyển, phát bưu gửi được tổ chức và vận hành trên mạng bưu chính. Các công đoạn lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả chỉ thuộc dịch vụ bưu chính khi liên quan trực tiếp đến từng bưu gửi trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Để phân định với vận tải, kho bãi và logistics độc lập, dự thảo xác định các đặc trưng của dịch vụ bưu chính gồm việc cung cấp trên mạng bưu chính, bảo đảm tính liên tục và theo cam kết về chất lượng dịch vụ; xử lý riêng lẻ từng bưu gửi có định danh, khả năng theo dõi, trừ các trường hợp đặc thù; phát đến người nhận theo địa chỉ hoặc địa điểm thỏa thuận. 

Các hoạt động vận tải, kho bãi và logistics được cung cấp độc lập không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật.

Điều chỉnh, mở rộng phạm vi và cơ chế quản lý dịch vụ bưu chính công ích

Dự thảo Luật làm rõ phạm vi dịch vụ bưu chính công ích, trong đó dịch vụ bưu chính phổ cập được mở rộng từ thư sang thư và gói, kiện hàng hóa trên phạm vi toàn quốc, nhằm tạo điều kiện cho người dân, đặc biệt là người dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo được tiếp cận thương mại điện tử.

Mức thu dịch vụ bưu chính phổ cập được áp dụng thống nhất toàn quốc đối với cùng loại dịch vụ, không cao hơn giá bình quân trên thị trường của dịch vụ bưu chính thương mại tương đương.

Phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số

Dự thảo Luật quy định phát triển mạng bưu chính bảo đảm kết nối, lưu thông bưu gửi trên toàn quốc; phân loại doanh nghiệp theo vai trò tổ chức, vận hành mạng để xác định quyền, nghĩa vụ phù hợp. Qua đó, chính sách hướng tới khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư, nâng cao năng lực vận hành mạng, từng bước phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số.

Doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng trực tiếp tổ chức, điều phối, quản lý, kiểm soát các thành phần cốt lõi, không phụ thuộc hình thức sở hữu các thành phần mạng. Doanh nghiệp bưu chính không vận hành mạng có thể sử dụng mạng hoặc thành phần mạng của doanh nghiệp bưu chính hoặc doanh nghiệp khác trên cơ sở thỏa thuận.

Khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp, doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng có thể được điều phối, huy động để bảo đảm lưu thông thư, gói, kiện hàng hóa thiết yếu. Việc điều phối, huy động được thực hiện theo quy định của pháp luật, đúng thẩm quyền và đi kèm cơ chế bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ.

Đồng thời, dự thảo chuyển từ cấp giấy phép bưu chính (tiền kiểm) sang đăng ký trực tuyến trước khi cung cấp dịch vụ, gắn với hậu kiểm, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập thị trường, góp phần phát triển bưu chính thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số.

Đổi mới bưu chính thành bưu chính số an toàn dựa trên dữ liệu bưu chính và định danh người gửi

Dự thảo quy định mã nhận dạng duy nhất cho từng bưu gửi trong phạm vi hệ thống của doanh nghiệp bưu chính, do doanh nghiệp bưu chính tạo lập kể từ thời điểm chấp nhận bưu gửi để theo dõi, truy vết, thu thập và lưu trữ đầy đủ, chính xác thông tin người gửi, trừ các trường hợp đặc thù. 

Việc kiểm tra, đối chiếu, xác minh bổ sung thông tin và kiểm soát bưu gửi được áp dụng theo mức độ rủi ro, trong phạm vi cần thiết, tránh làm phát sinh nghĩa vụ hoặc chi phí không cần thiết.

Dự thảo Luật quy định trách nhiệm của doanh nghiệp trong tạo lập, thu thập, quản lý, khai thác, chia sẻ, lưu trữ, bảo vệ dữ liệu và kết nối, cung cấp dữ liệu theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, tuân thủ pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng; khuyến khích doanh nghiệp nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, mô hình kinh doanh, sản phẩm, dịch vụ và phương thức vận hành mới thông qua thử nghiệm có kiểm soát./.