Thứ trưởng Lê Xuân Định: Chuyển từ “tiêu chuẩn đáp ứng” sang “tiêu chuẩn dẫn dắt”

Chiều ngày 14/10/2026, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã trọng thể tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày Tiêu chuẩn Thế giới (14/10) với chủ đề "Tiêu chuẩn phục vụ các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) - Tầm nhìn chung cho một thế giới tốt đẹp hơn", tập trung trọng điểm vào SDG 7 về năng lượng sạch với giá thành hợp lý.

Từ năng lượng sạch đến yêu cầu chuyển dịch chiến lược

Phát biểu khai mạc sự kiện, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định nhấn mạnh ý nghĩa thiết thực của chủ đề năm 2026 trong bối cảnh thế giới đứng trước yêu cầu cấp thiết về chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải và bảo đảm an ninh năng lượng. 

Thứ trưởng cho biết, trong tiến trình này, hệ thống tiêu chuẩn đóng vai trò xác lập các yêu cầu kỹ thuật thống nhất, bảo đảm an toàn, chất lượng và khả năng tương thích giữa các thiết bị, hệ thống công nghệ. Đơn cử như các tiêu chuẩn quản lý năng lượng (như TCVN ISO 50001) cung cấp công cụ thiết thực giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng năng lượng và tiết giảm chi phí.

Nhìn rộng hơn trong giai đoạn phát triển mới, sự bứt phá của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển dịch xanh và sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu đòi hỏi công tác tiêu chuẩn hóa tại Việt Nam phải có sự chuyển dịch mang tính nguyên tắc: Chuyển từ tư duy xây dựng tiêu chuẩn khi thị trường đã hình thành sang nhận diện xu hướng, dự báo nhu cầu và chuẩn bị trước tiêu chuẩn cho các lĩnh vực mới; dịch chuyển mạnh từ "tiêu chuẩn đáp ứng" sang "tiêu chuẩn dẫn dắt".

Tính đến tháng 10/2026, hệ thống Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) đã sở hữu hơn 14.600 tiêu chuẩn còn hiệu lực (khoảng 65% hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế và khu vực), vận hành thông qua hơn 180 Ban và Tiểu ban kỹ thuật.

Để triển khai hiệu quả Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 (theo Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 15/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ), Thứ trưởng Lê Xuân Định đã nêu 4 định hướng lớn:

Thứ nhất, ưu tiên xây dựng tiêu chuẩn cho các lĩnh vực chiến lược: Tập trung vào công nghệ lõi, năng lượng sạch, lưới điện thông minh, hạ tầng sạc xe điện, kinh tế xanh và các mô hình kinh doanh mới (phấn đấu đến năm 2030 có khoảng 100 TCVN mới phục vụ công nghệ chiến lược; đến năm 2035 đạt khoảng 30% TCVN mới phục vụ công nghệ số và kinh tế xanh).

Thứ hai, nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam: Từng bước chuyển từ bên tiếp nhận sang chủ động tham gia, đóng góp và định hình tiêu chuẩn quốc tế. Mục tiêu đến năm 2030 đạt 75% TCVN hài hòa quốc tế (tăng lên 80% vào năm 2035), tham gia 60% Ban kỹ thuật ISO, IEC, ITU vào năm 2030 và tiến tới 100% vào năm 2035.

Thứ ba, gắn chặt tiêu chuẩn với đổi mới sáng tạo: Theo sát sự phát triển công nghệ mới để triển khai an toàn, đồng thời đưa chuyển đổi số thành động lực để đổi mới phương thức quản lý và phổ biến tiêu chuẩn.

Thứ tư, tạo giá trị thực chất từ tiêu chuẩn: Tiêu chuẩn chỉ có giá trị khi xuất phát từ thực tiễn. Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030 hỗ trợ tối thiểu 50.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa áp dụng TCVN; đưa yêu cầu tiêu chuẩn lồng ghép vào khoảng 70% chiến lược, quy hoạch phát triển ngành vào năm 2035.

Tiêu chuẩn - Ngôn ngữ chung của niềm tin trong kỷ nguyên số

Tại sự kiện, Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia Nguyễn Nam Hải nhìn nhận bức tranh toàn cầu đang đối mặt với nhiều biến động khi niềm tin vào thể chế bị xói mòn, đối đầu địa kinh tế gia tăng và sự xuất hiện của AI làm thay đổi mọi kỳ vọng dịch vụ số. 

Dẫn chiếu các báo cáo quốc tế lớn, như Báo cáo Phát triển Thế giới 2025 của Ngân hàng Thế giới hay Hội nghị thường niên ISO năm 2026 tại Paris, Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia Nguyễn Nam Hải nhấn mạnh, tiêu chuẩn chính là "nền móng của thịnh vượng", kết tinh tri thức tập thể để xây dựng lại niềm tin kinh tế.

Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia Nguyễn Nam Hải cho biết, định hướng chuyển đổi số của ISO đến năm 2030 đang tập trung vào 3 trụ cột: khai mở giá trị dữ liệu tiêu chuẩn, phát triển hệ sinh thái số hỗ trợ bởi AI, và cung cấp dịch vụ số dùng chung. Trong đó, môi trường soạn thảo trực tuyến chung (OSD) đã ghi nhận 46% dự án ISO triển khai qua nền tảng này với tỷ lệ góp ý đạt 81%; đồng thời xu hướng phát triển tiêu chuẩn SMART (chuyển đổi tài liệu thành dữ liệu có cấu trúc, máy đọc được) đang được đẩy mạnh nhằm tích hợp trực tiếp vào hệ thống quản lý và AI.

Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia Nguyễn Nam Hải cũng cho biết, danh mục 16 tiêu chuẩn chủ chốt của ISO được chia thành 4 nhóm trụ cột trọng tâm:

i) Chất lượng và năng lực: ISO 9001:2026, ISO 21001:2025, ISO 13485:2016, ISO/IEC 17025:2017.

ii) Niềm tin số và đổi mới: ISO/IEC 27001:2022, ISO/IEC 42001:2023, ISO 56001:2024.

iii) Môi trường, năng lượng và bền vững: ISO 14001:2026, ISO 50001:2018, ISO/UNDP 53001:2026, ISO 20121:2024.

iv) An toàn, liêm chính và trách nhiệm: ISO 45001:2018, ISO 22000:2018, ISO 35001:2019, ISO 37001:2025, ISO 26000:2010.

Từ những xu thế đó, Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia đã nêu 5 hành động trọng tâm cho hệ thống tiêu chuẩn Việt Nam, gồm: (1) Số hóa toàn diện quy trình xây dựng TCVN; (2) Sẵn sàng tiếp nhận và cung cấp nội dung SMART; (3) Chấp nhận kịp thời các phiên bản tiêu chuẩn chủ chốt mới (như ISO 9001:2026, ISO 14001:2026); (4) Tăng cường tham gia tiêu chuẩn hóa công nghệ mới (AI, hộ chiếu số sản phẩm); (5) Đổi mới phương thức tiếp cận, xem xét cung cấp miễn phí có điều kiện đối với các TCVN được pháp luật viện dẫn.