Xây dựng niềm tin số trong thời đại AI từ xác thực đến công nhận xuyên biên giới

Ngày 29/10/2026, tại Quảng Ninh, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI”.

Hội thảo có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, chuyên gia và doanh nghiệp trong lĩnh vực chứng thực điện tử, chữ ký số, dịch vụ tin cậy đến từ Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới. 

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ KH&CN Phạm Đức Long nhấn mạnh, chuyển đổi số và AI đang làm thay đổi phương thức quản lý, sản xuất, kinh doanh và giao dịch. Trong bối cảnh đó, các dịch vụ chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu cần được nhìn nhận là bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và khả năng kiểm chứng giao dịch điện tử.

Thứ trưởng Phạm Đức Long cho biết, thách thức hiện nay là chữ ký số được chấp nhận tại một quốc gia nhưng lại chưa đương nhiên được công nhận tại quốc gia khác do sự khác biệt về pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý. Vì vậy, phát triển dịch vụ tin cậy xuyên biên giới đòi hỏi cơ sở pháp lý, kỹ thuật và cơ chế công nhận lẫn nhau phù hợp.

Để thúc đẩy phát triển dịch vụ tin cậy tại Việt Nam, Thứ trưởng Phạm Đức Long đề nghị tập trung vào 4 định hướng trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý, làm rõ điều kiện công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài, tạo thuận lợi để dịch vụ tin cậy Việt Nam từng bước được chấp nhận tại các thị trường đối tác.

Thứ hai, thúc đẩy liên thông kỹ thuật, nâng cao khả năng kết nối, kiểm chứng chữ ký số, chứng thư số và bằng chứng điện tử trong giao dịch xuyên biên giới.

Thứ ba, phát triển hệ sinh thái dịch vụ tin cậy gắn với nhu cầu thực tế, ưu tiên triển khai tại những lĩnh vực có nhu cầu rõ ràng, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế và khu vực; từng bước hài hòa tiêu chuẩn kỹ thuật, thúc đẩy liên thông và nghiên cứu cơ chế công nhận lẫn nhau trên cơ sở tôn trọng pháp luật mỗi quốc gia.

Đối với AI, Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh yêu cầu chủ động xác thực nguồn gốc, kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số. Đồng thời, xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm khi AI tham gia các giao dịch tự động.

Tháo gỡ rào cản công nhận dịch vụ tin cậy xuyên biên giới

Một trong những vấn đề trọng tâm tại Hội thảo là xây dựng cơ chế để chữ ký số, chứng thư số và các bằng chứng điện tử được kiểm chứng, công nhận trong giao dịch giữa các quốc gia.

Tại Việt Nam, Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và Nghị định số 23/2025/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý cho phát triển dịch vụ tin cậy, trong đó có xem xét công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài.

Theo ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), Việt Nam hiện có 3 loại hình dịch vụ tin cậy, gồm: Chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu. NEAC đã xây dựng hệ thống eSign kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, hỗ trợ triển khai chữ ký số từ xa.

Tuy nhiên, theo ông Phạm Quốc Hoàn, việc kiểm chứng chữ ký số nước ngoài vẫn còn nhiều thao tác thủ công, trong khi các quốc gia có sự khác biệt về chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm. NEAC định hướng tăng cường kết nối các hệ thống, trao đổi danh sách tin cậy (Trust List), đối chiếu mức độ bảo đảm và từng bước xây dựng cơ chế công nhận lẫn nhau.

Thực trạng này cũng được phản ánh qua khảo sát sơ bộ năm 2026 của Hiệp hội PKI châu Á (APKIC) tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ. Theo đó, 35 quốc gia và vùng lãnh thổ đã có khung pháp lý về chữ ký số hoặc dịch vụ tin cậy, nhưng chỉ 8 nơi ghi nhận có thỏa thuận công nhận lẫn nhau.

Từ kết quả khảo sát, ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư ký APKIC, đề xuất lộ trình hợp tác theo từng giai đoạn, bắt đầu từ xác minh hệ thống tin cậy của đối tác, đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm, sau đó tiến tới công nhận lẫn nhau trên cơ sở pháp lý phù hợp. Theo đó, các quốc gia có thể lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu giao dịch lớn để thử nghiệm trước khi mở rộng.

Vấn đề công nhận lẫn nhau cũng được làm rõ qua kinh nghiệm của châu Âu. Theo ông Fábio Rego, đại diện Ascertia (Vương quốc Anh), khả năng kết nối kỹ thuật chưa đủ để bảo đảm giá trị pháp lý của chữ ký số xuyên biên giới. Việc công nhận đòi hỏi sự tương thích về tiêu chuẩn, cơ chế giám sát và mức độ bảo đảm tin cậy giữa các quốc gia.

Cùng với đó, kinh nghiệm từ Liên bang Nga về mô hình bên thứ 3 tin cậy (TTP) và từ Malaysia về kết nối hạ tầng chứng thực trong ASEAN cho thấy, các quốc gia có thể duy trì hệ thống tin cậy riêng, đồng thời thiết lập cơ chế xác minh, công nhận phù hợp để hỗ trợ giao dịch điện tử xuyên biên giới.

Xác thực nguồn gốc nội dung số, xây dựng hệ sinh thái AI tin cậy

Sự phát triển của AI tạo sinh đang đặt ra yêu cầu mới trong xác thực nguồn gốc và kiểm chứng thông tin trên môi trường số.

Khi AI có thể tạo lập, chỉnh sửa hình ảnh, âm thanh và video ngày càng giống thật, việc phát hiện nội dung giả mạo sau khi phát hành trở nên khó khăn. Các giải pháp được thảo luận tại Hội thảo hướng tới xác thực nguồn gốc ngay từ quá trình tạo lập, ghi nhận lịch sử chỉnh sửa và duy trì khả năng kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số.

Chữ ký số, chứng thư số, dấu thời gian và các cơ chế xác thực nguồn gốc có thể hỗ trợ kiểm chứng chủ thể phát hành, quá trình tạo lập và chỉnh sửa nội dung. Việc xác thực nguồn gốc không đồng nghĩa với khẳng định nội dung thông tin là chính xác nhưng tạo cơ sở để kiểm chứng và xác định trách nhiệm của các chủ thể liên quan.

Tại Việt Nam, dịch vụ tin cậy đang được ứng dụng trong dịch vụ công, giao dịch ngân hàng, kê khai thuế và ký kết hợp đồng điện tử. 

Chia sẻ kinh nghiệm triển khai tại FPT, ông Lê Việt Cường, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Chứng thực chữ ký số FPT IS cho biết, các giải pháp định danh điện tử, chữ ký số và xác thực giao dịch giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí và nâng cao khả năng kiểm chứng hồ sơ điện tử.

Từ thực tiễn ứng dụng, yêu cầu đặt ra là tăng cường kết nối giữa các dịch vụ tin cậy, bảo đảm khả năng xác minh xuyên suốt quá trình giao dịch, từ định danh, ký kết đến lưu trữ và kiểm chứng bằng chứng điện tử.

Trong khuôn khổ Hội thảo, phiên thảo luận bàn tròn "Từ dịch vụ tin cậy đến hệ sinh thái AI tin cậy" tập trung trao đổi về liên thông, công nhận lẫn nhau các dịch vụ tin cậy và yêu cầu xác thực nội dung số trong bối cảnh AI ngày càng tham gia vào các giao dịch tự động. Các ý kiến đề xuất tăng cường hợp tác xây dựng tiêu chuẩn, kết nối danh sách tin cậy và thử nghiệm các mô hình xác thực xuyên biên giới.

Trên cơ sở những kinh nghiệm và giải pháp được trao đổi, NEAC tiếp tục nghiên cứu mô hình hợp tác phù hợp với điều kiện Việt Nam, ưu tiên các lĩnh vực có nhu cầu giao dịch xuyên biên giới, từng bước mở rộng khả năng kết nối và công nhận dịch vụ tin cậy với các đối tác quốc tế.