Giảm thủ tục hành chính, bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng trong đo lường

Giải trình tại phiên thảo luận của Quốc hội sáng 26/10/2026 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng kết quả đo chính xác là cơ sở bảo đảm công bằng trong giao dịch và củng cố niềm tin xã hội. Vì vậy, việc sửa đổi luật cần vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, vừa ngăn ngừa sai sót, gian lận trong đo lường, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Dự thảo luật đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa 8 thủ tục hành chính; chuyển một số thủ tục từ đăng ký sang công bố năng lực, đồng thời bãi bỏ những yêu cầu chứng nhận không còn cần thiết. Công tác quản lý cũng được đổi mới theo hướng chuyển từ kiểm tra đồng loạt sang kiểm tra dựa trên mức độ rủi ro và dữ liệu thực tế.

Tuy nhiên, đối với các phương tiện đo trực tiếp xác định số tiền người dân phải thanh toán như công tơ điện, đồng hồ nước và cột đo xăng dầu, dự thảo vẫn duy trì yêu cầu kiểm định.

"Việc giảm thủ tục cho doanh nghiệp phải đi đôi với bảo vệ người tiêu dùng", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Một nội dung đáng chú ý khác là dự thảo bổ sung quyền yêu cầu trích xuất dữ liệu đo liên quan đến giao dịch của người dân. Quy định này nhằm tạo cơ sở để người sử dụng kiểm tra, đối chiếu thông tin, thực hiện quyền khiếu nại hoặc yêu cầu bồi thường khi có nghi ngờ về tính chính xác của kết quả đo.

Dự thảo cũng quy định tổ chức, cá nhân gây thiệt hại do vi phạm pháp luật về đo lường phải bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự và pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Hệ thống số phục vụ quản lý đo lường dự kiến tích hợp kênh tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ người dân cung cấp thông tin, chứng cứ khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Trước đó, thảo luận về dự án luật, đại biểu Bùi Văn Dũng, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đề nghị làm rõ hơn quyền tiếp cận dữ liệu đo của người dân và trách nhiệm giải thích của đơn vị cung cấp dịch vụ.

Dẫn ví dụ trường hợp hóa đơn tiền nước tăng bất thường, đại biểu cho rằng khách hàng cần được tiếp cận các thông tin như chỉ số đầu kỳ, cuối kỳ, thời điểm ghi nhận và tình trạng kiểm định của đồng hồ, thay vì chỉ nhận một con số tổng hợp trên hóa đơn. Việc tra cứu dữ liệu cần thuận tiện với cả những người không sử dụng điện thoại thông minh. Đồng thời, hệ thống phải lưu lại lịch sử chỉnh sửa dữ liệu để phục vụ công tác kiểm tra, xác minh khi cần thiết.

Theo đại biểu, nếu xác định phương tiện đo sai khiến khách hàng bị thu thừa tiền, đơn vị cung cấp dịch vụ cần chủ động rà soát những người bị ảnh hưởng, thông báo rõ cách tính và hoàn trả tiền trong thời hạn cụ thể.

"Không nên buộc từng người theo đuổi một thủ tục tốn kém hơn khoản tiền nhận được", đại biểu Bùi Văn Dũng nêu ý kiến.

Dẫn quy định của Luật Điện lực về trách nhiệm hoàn trả cả tiền lãi trong trường hợp bên bán điện sinh hoạt thu thừa tiền của khách hàng, đại biểu đề nghị Luật Đo lường làm rõ trách nhiệm chủ động khắc phục sai sót, cơ chế bồi hoàn và cơ quan giám sát việc thực hiện.

Theo đại biểu, quy định pháp luật cần tạo điều kiện để người dân dễ dàng kiểm tra khi nghi ngờ kết quả đo không chính xác, đồng thời bảo đảm quyền được hoàn trả khoản tiền đã bị thu thừa.

Cũng quan tâm đến trách nhiệm bồi thường, đại biểu Phạm Văn Hòa, Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Tháp, đề nghị xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân thực hiện kiểm định trong trường hợp phương tiện đo không đạt yêu cầu nhưng vẫn được xác nhận đạt chuẩn. Trách nhiệm của doanh nghiệp sản xuất thiết bị không bảo đảm chất lượng và các cá nhân có hành vi gian lận cũng cần được quy định tương ứng.

Đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng cần tăng cường kiểm soát chất lượng phương tiện đo ngay từ khâu sản xuất, đặc biệt đối với các đặc tính kỹ thuật, cấu tạo và vật liệu, nhằm hạn chế nguy cơ gian lận. Đối với các phương tiện đo liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người, như thiết bị y tế và thiết bị phục vụ an toàn thực phẩm, yêu cầu kiểm định cần tiếp tục được thực hiện chặt chẽ.

Tiếp thu các ý kiến tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Quốc hội tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo luật.

Các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành cũng sẽ được chuẩn bị để có hiệu lực đồng thời với luật, bảo đảm quá trình chuyển tiếp không làm gián đoạn hoạt động hợp pháp của doanh nghiệp.

Dự kiến, Quốc hội sẽ xem xét thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường vào ngày 13/11.